දුටුගැමුණු රජු කල පිරිණිවන් පෑ මලියදේව හිමියන් ලංකාවේ අන්තිම රහත් තෙරනම නොවේ. සැබැවින්ම, අද වුව රහතුන් බිහි විය හැකිය. ඒ සදහා අවශ්‍ය වන්නේ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කොට වදාළ ඒ ශ්‍රී සද්ධර්මය සීල සමාධි ප්‍රඥා වශයෙන් දියුණු කොට සාක්ෂාත් කිරීමයි.

ඔබත් බුදුරදුන් පෙන්වා වදාළ උත්තම දහම් මාර්ගයේ ගමන් කරන්න


Powered by දහම් විල


ලිපි සඳහා පහත මාසය අනුව ලිපි පටුන බලන්න

ශාසනය වනසන හැටි පැවසෙන සද්ධම්ම පතිරූපක සූත්‍රය

කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ 
පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයනාංශයේ 
මහාචාර්ය 
මකුරුප්පේ ධම්මානන්ද හිමි

සංයුත්ත නිකාය නම් ත්‍රිපිටක ග්‍රන්ථයේ කස්සප සංයුත්තයේ අවසන් සූත්‍රය සද්ධම්ම පතිරූපක සූත්‍රයයි.
මෙය තථාගතයන් වහන්සේ සාරාසංඛ්‍ය කල්ප ලක්ෂයක් පෙරුම් දම් පුරා අවබෝධ කොට දේශනා කළ, ධර්මය වනසන පුද්ගලයන් පිළිබඳ ව උන්වහන්සේ විසින් ම හෙළි පෙහෙළි කළ සූත්‍ර දේශනාවකි. බුදුරදුන් ලොවට හෙළි කළ දහම රන් මිණි මුතුවලට වඩා වටිනා බව අපි දනිමු. එයින් ලොව අදටත් අත් විඳීන සහනය හා සැනසිල්ල මිල කළ නො හැකි ය. කුහුඹුවාගේ සිට චක්‍රවර්තී නරපතියන් දක්වා සත්ත්ව වර්ගයා ද, විශ්වයේ පැතිර පවතින්නා වූ සකලවිධ ජීවී අජීවී පරිසරය ද, අවනත වූ දහමත්, බුහුමන් කළ දහමත් ශ්‍රී සුගත තථාගත සද්ධර්මයම වේ.

මෙම දහම ගැඹුරු බුද්ධියක් මෙන්ම පිවිතුරු ශ්‍රද්ධාවක් ඇතිව රැක ගැනීමට වෙහෙසෙන්නා වූ උතුමෝ බොහෝ වූ අතර, අද ද එසේම සිටිති. එමෙන්ම එය දැන හෝ නොදැන වනසන්නන් ද අපමණ බව හැඟෙන විට ඇති වන බලවත් සංවේගය සත්පුරුෂ ලෝකයාට පොදු කරුණකි.
රත්රන්, ලෝකයේ වටිනා ලෝහ වර්ගයක් බව අපි කවුරුත් හොඳීන් දනිමු. යකඩ, තඹ, පිත්තල ආදී අනෙක් කිසිදු ලෝහ වර්ගයකින් එයට අභියෝගයක් නැත. ඒවා රත්රන් නොවන බැවිනි. එහෙත් රත්රන් නොවන, රත්රන් වැනි ලෝහයක් බිහිවීම ගැටලුවකි. වෙනත් විධියකින් කිවහොත් ඉමිටේෂන් රත්රන් යැයි සිතා රැවටීමට ලක් වෙති. සද්ධර්මයේ පැවැත්ම සම්බන්ධයෙන් කතාව ද මෙබඳු ය. වෙනත් ආගම් හෝ දර්ශනවාද නිසා බුදුදහමට හෝ සද්ධර්මයට කිසිදු හානියක් සිදු නොවේ. එහෙත් වර්තමාන ලෝකයේ බුදුදහම යැයි පවසමින් අසද්ධර්මය පෙන්වා දෙන පුද්ගලයන් නිසා තථාගත දේශිත ශ්‍රී සද්ධර්මයට සිදු වන්නේ බලවත් හානියකි. මෙම කරුණ පිළිබඳ ව සද්ධම්ම පතිරූපක සූත්‍රයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සාකච්ඡාවට බඳුන් කොට ඇත.
සද්ධම්ම පතිරූපක සූත්‍රයේ නිදාන කතාව කෙටියෙන් මෙසේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ අනේපිඬු සිටුතුමා විසින් කරවන ලද දෙව්රම් වෙහෙරෙහි වැඩ වසන දිනෙක ආයුෂ්මත් කස්සප තෙරණුවෝ එතැනට එළඹියහ. බුදුරදුන් නැමඳ එකත් පසෙක වැඩසිටි උන්වහන්සේ තම සිත තුළ පැන නැඟුණු ගැටලුවක් බුදුරදුන්ට මෙසේ ඉදිරිපත් කළහ. භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්ස, පෙර ශික්ෂාපද ඉතා අඩු ප්‍රමාණයක් පණවා තිබුණු සමයෙහි බොහෝ දෙනා රහත් වූහ. දැන් ඉතා වැඩි ප්‍රමාණයක් ශික්ෂාපද ඇතත් රහත් වන්නේ ඉතා අඩු ප්‍රමාණයකි. මෙයට හේතුව කුමක්ද යන්න උන්වහන්සේගේ ප්‍රශ්නයයි.
බුදුරජාණන් වහන්සේ කිසිදු පැකිළීමකින් තොරව එයට ලබාදුන් ඍජු පිළිතුර මෙසේ ය.
කාශ්‍යපය, සත්ත්වයන් පිරිහෙන කල්හි, සද්ධර්මය අතුරුදන් වන කාලයෙහි ලෝකයේ නීති රීති, ශික්ෂාපද බෙහෝ ඇතිවේ. එවිට ඉතා ස්වල්පයක් භික්ෂූහු රහත් වෙති. යම්තාක් ලෝකයේ සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයන් හෙවත් පෙනුමෙන් සද්ධර්මය වැන්නක් නූපදී ද ඒතාක් සද්ධර්මය විනාශ නොවේ. නිදසුනක් කිවහොත් පෙනුමෙන් රත්රන් වැනි දෙයක් ලෝකයේ නූපදීද, ඒතාක් ලෝකයේ රත්රන් අතුරුදන් නොවේ. එසේම පෙනුමෙන් රත්රන් වැනි දේ ලෝකයේ පහළ වේ ද, එකලට රත්රන් අතුරුදන් වේ. සද්ධර්මයට සිදුවන්නේ ද ඊට සමාන දෙයකි. එනම් සද්ධර්මය නොවන දේ සද්ධර්මය මෙන් ප්‍රකට කරන්නන් නිසා සද්ධර්මය වැනසීමට පටන් ගනී.
මෙම කරුණ පැහැදිලි කළ බුදුන් වහන්සේ එය තවදුරටත් පැහැදිලි කරමින් වදාළේ ලෝකයේ මහා පර්වත ගස්, ගල් ආදී ඝන වස්තූන්ට සද්ධර්මයට හානියක් කළ නො හැකි බව ය. මහා ගංවතුර, දියසුළි ආදියට නැතහොත් ආපෝ ධාතුවට එබඳු වැනසීමක් කළ නො හැකි ය. ගින්නක් හෝ නියඟයක් වැනි තේජෝ ධාතුව ආශ්‍රිත කිසිවක් සද්ධර්මය නො වනසයි. වායෝ ධාතුව ආශ්‍රිත සුළි සුළං ආදී කිසිවකට ද එබඳු හානියක් කළ නො හැකි ය. එහෙත් මේ ශාසනයෙහි ම සද්ධර්මය අන්තර්ධාන කරන්නා වූ මෝඩ හිස් පුරුෂයෝ උපදිති. මෙම සූත්‍රයේ දක්වන පරිදි සද්ධර්මයට සිදුවන විශාලම අපරාධය වන්නේ මිනිස් ප්‍රජාවගෙන් ය.
සද්ධර්මයේ පැවැත්ම පිළිබඳ ව සාකච්ඡා කරන ඇතමුන් බණ භාවනා කිරීම ම ශාසන සුරක්ෂිතතාවට පිළියම යැයි පවසන අවස්ථා ඇත. හැදෑරීම්, වනපොත් කිරීම ආදී අනෙකුත් දේ සම්බන්ධයෙන් විමති පවසති. එහෙත් මෙම සූත්‍රය දක්වන පරිදි පර්යාප්ති (ඉගෙනීම) හා ප්‍රතිපත්ති බහුලවීම නිසා සද්ධර්මයට හානියක් නොවේ. නැවක බඩු භාණ්ඩ වැඩි වීමෙන් ජලයේ ගිලී යාමක් සිදු නොවේ. එමෙන් පර්යාප්ති ප්‍රතිපත්ති බහුල වීමෙන් සද්ධර්මය නො වැනසේ. මේ නිසා තථාගත දේශිත ශ්‍රී සද්ධර්මය ලෝක සත්ත්වයාගේ අනන්ත අප්‍රමාණ වූ යහපත සඳහා රැකිය යුතු හෙයින් ආත්මීය වශයෙන් අප විසින් කළ යුත්තේ කුමක් දැයි සිතීම අපගේ වගකීමක් බව තේරුම් ගත යුතු ය.
ඉහත කී කරුණු අනුව තමා සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙක් දැයි ඔබට තීරණය කළ හැකි ද?. ගිහි වුවත් පැවිදි වුවත්, අප සෑම කෙනෙකු ම ඍජුව හෝ වක්‍රව මෙම පාප කර්මයට සම්බන්ධ වීමේ හැකියාවක් පවතී. ඔබ තුළ අව්‍යාජත්වය නොමැති නම් ඒ වෙනුවට ඇත්තේ ව්‍යාජ බව නම් ඔබ සද්ධර්මය වනසන සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙකි. ඔබට ඔබ ගැන ම නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙකුගේ ලක්ෂණ සූත්‍රය දක්වන පරිදිම හකුළා දැක්විය හැකි ය. ඒ අනුව කෙනෙකුට ක්‍රම පහකින් තථාගත ශ්‍රී සද්ධර්මය වැනසිය හැකි ය. සද්ධර්මය වැනසීමට උත්සාහ කරන පුද්ගලයන් ගැන පසෙකලා එය සුරැකීමට උපස්තම්භක වන ක්‍රම පිළිබඳ ව පමණක් මෙහි ලා දක්වනු ලැබේ.
ඉන් පළමුවැන්න භික්ෂු - භික්ෂුණී, උපාසක - උපාසිකා වශයෙන් අප ශාස්තෘන් වහන්සේ කෙරෙහි ඉමහත් ගෞරව සම්මාන සහිතව, යටහත් පහත් පැවතුම් ඇතිව වාසය කිරීමයි. යමෙක් එසේ නො කරන්නේ නම් ඔහු සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙකි. දෙවැන්න ධර්මය කෙරෙහි ගරු බුහුමන් හා යටහත් පහත් පවතුම් ඇතිව එය පිළිපැදීමයි. යමෙක් එසේ නො කරන්නේ නම් ඔහු ද සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙකි.
තෙවැන්න සංඝරත්නය කෙරෙහි ගරු බුහුමන් හා යටහත් පහත් පැවතුම් දක්වමින් ජීවත් වීමයි. ඊට ප්‍රතිපක්ෂ ව යමෙක් ක්‍රියා කරයි නම් ඔහු ද සද්ධර්මය වනසන අයෙකි. සිවුවැන්න වන්නේ ශික්ෂාපද කෙරෙහි ගරු බුහුමන් දක්වමින් ඒවා අනුව පැවතීමයි. ඒවාට දොස් නගමින් හා කඩ කරමින් යමෙක් ජීවත්වීමට උත්සාහ කෙරේ නම් ඔහු ද සද්ධර්මය වනසන්නා වූ පුද්ගලයෙක් වේ. පස්වැනි කරුණ වන්නේ සමාධිය කෙරෙහි ගෞරව සහිත ව, යටහත් පහත් පැවතුම් ඇති ව ආධ්‍යාත්මය දියුණු කිරීමයි. එබඳු සමාධියක් කෙරෙහි ගරු බුහුමන් රහිත වික්ෂිප්ත මනසින් සසුන තුළ යමෙක් හැසිරේ නම් ඔහු ද තථාගත ශ්‍රී සද්ධර්මයට හානි කරන්නා වූ සද්ධර්ම ප්‍රතිරූපකයෙක් ම වේ.
සසර දිගු ගමනක නිරත ව අප්‍රතිහත ධෛර්යකින් පාරමී ධර්මයන් පුරා අවබෝධ කොට ගත් දහමේ පැවැත්ම ගැන තථාගත බුදුපියාණන් වහන්සේ ගැඹුරින් සිතන්නට ඇත. එසේම එහි පැවැත්ම හා පැවැත්මට හානිකර දේ පිළිබඳවත් විනිවිද දකින්නට ඇත. සද්ධර්මයට හානියක් ගස් ගල්, පර්වත, ගිනි කඳු, සාගර, ගංගා, වා සුළි ආදි ස්වභාව ධර්මයේ කිසිදු වස්තුවක් ස්ථිරව ම සිදු නොකරන බව වදාළ බුදුන් වහන්සේ එය සිදු වන්නේ මිනිසුන් අතින් ම බව පැවසීම අතිශය බැරෑරුම් ප්‍රකාශයකි. එක් පසෙකින් එය නිරාගත වීමට තරම් බලවත් පාප කර්මයක් වන අතර, අනෙක් පසින් මනුෂ්‍ය ස්වභාවයේ පහත් බව හා පිළිකුල් සහගත බව පිළිබඳ අනාවරණයකි.
එබැවින් භික්ෂු භික්ෂුණී උපාසක උපාසිකාවන් වශයෙන් අප ආධ්‍යාත්මයෙන් විවෘත විය යුතු ය. සීලය වෙනුවට බොරු සීලයත්, සමාධිය වෙනුවට ව්‍යාජ සමාධියත්, සම්‍යක් ප්‍රඥාව වෙනුවට භෞතිකත්වය වැළඳගත් මිථ්‍යා ප්‍රඥාවත් ප්‍රකට කරමින් ශාසනයට හානි නො කළ යුතු ය. සද්ධම්ම පතිරූපක සූත්‍රයේ දැක්වූ ඉහත කරුණු තේරුම් ගැනීමෙන් ඔබටත් සද්ධර්මයේ සැබෑ හිමි කරුවෙකු වීමේ භාග්‍යය උදාකර ගත හැකි ය.

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

දිවි නසා ගැනීම ප්‍රාණඝාත කර්‍මය.......


01. සියදිවි නසා ගැනීමෙන් ප්‍රාණඝාත අකුශලය සිදුවේ ද?

තමාගෙන් අන්‍ය වූ සත්ත්වයකු ගේ ජීවිතය නැසීමෙන් මිස සියදිවි නසා ගැනීමෙන් ප්‍රාණඝාත කර්‍මය සිදු නොවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ විනයෙහි තිරිසන් සතුන් මැරීම ගැන භික්ෂූන්ට පනවා තිබෙන්නේ “යො පන භික්ඛු සංචිච්ච පාණං ජීවිතා චොරොපෙය්‍ය පාචිත්තියං” යන සිකපදය ය. ‘දැන දැන තිරිසන් සතකු මැරුව හොත් පචිති ඇවතක් වේය’ යනු එහි තේරුම ය. මනුෂ්‍ය ඝාතනය මහා පාපයෙකි. එබැවින් එය ගැන විනයෙහි පනවා ඇත්තේ පරිජි ඇවතකි. යම් කිසි භික්ෂුවක් විසින් මිනිසකු මැරුව හොත් පාරාජිකා වේ.

ආත්මඝාතනය ගැන විනයෙහි පනවා ඇත්තේ “න ච භික්ඛවෙ, අත්තානං පාතෙතබ්බං, යො පාතෙය්‍ය, ආපත්ති දුක්කටස්ස” යන සිකපදය ය. එහි තේරුම, “මහණෙනි! ආත්මය නො නැසිය යුතු ය. යමෙක් සිය දිවි නසා ගන්නේ නම් ඔහුට දුකුළා ඇවැත් වන්නේය” යනුයි. දුකුළා ඇවත පචිති ඇවතට ද කුඩා ඇවතකි. සියදිවි නසා ගැනීමෙන් ප්‍රාණඝාත අකුශල කර්මය සිදු වේ නම්, තථාගතයන් වහන්සේ එයින් ද පාරාජිකා වන බව වදාරන්නාහ. සිය දිවි නසා ගැනීම ගැන පනවා ඇත්තේ තිරිසනුන් මැරීමෙන් වන ඇවතට ද කුඩා ඇවතකි. එයින් තේරුම් ගන්නට ඇත්තේ එය ප්‍රාණඝාත කර්මයක් නො වන බව හා තිරිසන් සතකු මැරීමෙන් වන පාපය තරම් බරපතළ පවකුත් නො වන බව ය. සියදිවි හානි කර ගැනීම ගැන දුකුළා ඇවතක් පනවා ඇතත් එය කර ගැනීමට සුදුසු අවස්ථා ඇති බවත් විනය අටුවාවෙහි දක්වා තිබේ.

“යස්ස පන මහා ආබාධො චිරානුබද්ධො, භික්ඛු උපට්ඨහන්තා කිලමන්ති, ජිගුච්ඡන්ති, කදා නු ඛො ගිලානතො මුඤ්චිස්සාමාති අට්ඨියන්ති. සචෙ සො අයං අත්තභාවො පටිජග්ගියමානොපි න තිට්ඨති භික්ඛු ච කිලමන්තීති ආහාරං උපච්ඡින්දති, භෙසජ්ජං න සෙවති වට්ටති. අයං රොගො ඛරො ආයුසංඛාරා න තිට්ඨති. අයඤ්ච මෙ විසෙසාධිගමො හත්ථප්පත්තො විය දිස්සතීති උපච්ඡින්දති වට්ටති. අගිලානස්සා පි උප්පන්නසංවෙගස්ස ආහාර පරියෙසනං නාම පපඤ්චො, කම්මට්ඨාන මෙව අනුයුඤ්ජිස්සාමී ති කම්මට්ඨානසීසෙන උපච්ඡින්දන්තස්ස වට්ටති.”

(සමන්තපාසාදිකා 334)

මේ පාඨයේ අදහස; “බොහෝ කල් පවත්නා වූ මහා ආබාධයක් ඇති භික්ෂුවකට උපස්ථාන කරන භික්ෂූන්ට බොහෝ වෙහෙසෙන්නට සිදු වේ නම්, රෝගියාත් පිළිකුල් නම්, ඒ රෝගී භික්ෂුව ‘මේ ආත්ම භාවය ප්‍ර‍තිකර්ම කළත් නො පැවැත්විය හැකි ය. මා නිසා සෙසු භික්ෂූහු ද බොහෝ වෙහෙසෙතියි සලකා බෙහෙත් ආහාර වර්ජනය කරනවා නම් වටනේය. යම් භික්ෂුවක් මට ඇතිවී ඇති මේ රෝගය නපුරු ය. මට විශේෂාධිගමයක් ද අතට පත්වූවාක් සේ පෙනෙන්නේ ය. මම ශරීර පෝෂණය හැර විශේෂාධිගමය පිණිස ද වීර්‍ය්‍ය කරමි යි ආහාර අතහරී නම් වටනේය. රෝගයක් නැති භික්ෂුවක් විසින් තමාට උපන් සංවේගය නිසා ආහාර සෙවීමත් ප්‍ර‍මාදයක් ය, මම භාවනාව ම කරමි යි, භාවනා පිණිස ආහාර ගැනීම අත හරී නම් එය ද වටීය” යනුයි. මේ පාඨයෙහි ‘වට්ටති’ යන වචනයෙන් කියන්නේ ඇවැත් නො වන බව ය. සියදිවි නසා ගැනීමෙන් ප්‍රාණඝාත අකුශල කර්මය වේ නම් කිනම් කරුණක් නිසාවත් එය නො වන්නේ ය. කියන ලද කරුණුවල දී ආහාරෝපච්ඡේදය වටනා බව විනය අටුවාවෙහි කියා තිබීමෙන් ද එය ප්‍රාණඝාත කර්මයට අයත් නො වන බව දත යුතු ය.

02. දිවි නසා ගැනීම ප්‍රාණඝාත කර්‍මය නුවූව ද අපායෝත්පත්තියට හේතු වන අකුශලයක් නො වේ ද?

මෙය විභජ්ජවාදය අනුව විසඳිය යුතු ප්‍ර‍ශ්නයෙකි. සාවද්‍ය වූ දිවි නසා ගැනීමක් ද ඇත්තේ ය. නිරවද්‍ය දිවි නසා ගැනීමක් ද ඇත්තේ ය. ඇතැම් අඥයෝ තමන්ට වූ අලාභ හානි නිසා හෝ ප්‍ර‍සිද්ධ වුවහොත් මහත් ලජ්ජාවට පැමිණිය හැකි වරදවල් තමන් අතින් සිදු වීම නිසා හෝ ඇතැම් අදහස් ඉටුකර ගන්නට ඉඩ නැතිකම නිසා හෝ අනුන්ගෙන් ඇති කරදර නිසා හෝ ජීවත්වීමට මඟක් නැති නිසා හෝ සිත දූෂණය කරගෙන සිය දිවි නසා ගනිති. ඇතැම් මෝඩයෝ අනුන්ට රිදවීම පිණිස ද දිවි නසා ගනිති. ඒවා සාවද්‍ය දිවි නසා ගැනීම් ය. එසේ දිවි නසා ගන්නවුන්ට දෙවන ජාතියේ සුගතියේ ඉපදීමට ද දුෂ්කර ය. දූෂිත වූ සිතින් කාලක්‍රියා කරන පුද්ගලයා ගේ දෙවන උපත ගැන තථාගතයන් වහන්සේ වදාරා ඇත්තේ මෙසේ ය.

“ඉමම්හි වායං සමයෙ කාලං කයිරාථ පුග්ගලො;

නිරයං උපපජ්ජෙය්‍ය චිත්තං හිස්ස පදූසිතං.

යථා හරිත්වා නික්ඛිපෙය්‍ය එව මෙව තථා විධො;

චෙතො පදොස හෙතූ හි සත්තා ගච්ඡන්ති දුග්ගතිං”

(ඉති වුත්තක පාලි)

“සිත දූෂ්‍ය වී ඇති මේ වේලාවේ දී මේ තැනැත්තා කාලක්‍රියා කෙළේ නම් ඔහු නරකයෙහි උපදනේ ය. මක් නිසා ද? ඔහු ගේ සිත දූෂ්‍ය වී ඇති බැවිනි.

එබඳු පුද්ගලයා මළ පසු ගෙන ගොස් දැමුවාක් මෙන් නරකයට වැටෙන්නේ ය. සිත දූෂ්‍ය වීම හේතු කොට සත්ත්වයෝ දුර්ගතියට යෙති” මේ ගාථා දෙක්හි තේරුම ය.

මේ දේශනාව අනුව කිය යුත්තේ පැමිණි අලාභ හානි ආදිය නිසා සිත දූෂ්‍ය කර ගැනීමෙන් දිවි නසා ගන්නා අය මරණින් මතු නරකයෙහි උපදනා බව ය. මෙය සාමාන්‍ය දේශනාවෙකි. එබැවින් දූෂ්‍ය වූ සිතින් මැරෙන අය ප්‍රේත බවටත්, තිරිසන් බවටත් පැමිණිය හැකි බව කිය යුතු ය. දිවි නසා ගැනීම තමාට වූ පාඩුවක් පිරිමසා ගැනීමට කළ යුතු ප්‍ර‍තික්‍රියාවක් නොවේ. එය අනුවණකමෙකි. තමන් ගේ දෙලොව ම නසා ගැනීමකි.

යම් කිසි උසස් අර්ථයක් සඳහා ජීවිතය වුව ද පරිත්‍යාග කිරීමට සමත් වන තරමට නුවණ දියුණු කර ගෙන ඇත්තා වූ වීර පුරුෂයෝ සමහර විට උසස් අර්ථයන් සඳහා තමන් ගේ ජීවිතයත් පරිත්‍යාග කෙරෙති. බ්‍ර‍හ්මසෘෂි නම් තාපස කාලයේ දී අප මහ බෝසතාණන් වහන්සේ අන් අහරක් නො ලැබීමෙන් සිය දරුවන් කා දමන්නට තැත් කරන ව්‍යාඝ්‍රධේනුව ගේ ඉදිරියට පිනූහ. සිරිසඟබෝ රජතුමා තමා ගේ හිස සියතින් ම සිඳ දුගියෙකුට දුන්නේ ය. උසස් අර්ථයක් සඳහා කරන එබඳු දිවි නසා ගැනීම් නිරවද්‍ය දිවි නසා ගැනීම් ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේ දී ගෝධික තෙරුන් වහන්සේ සියතින් බොටුව සිඳ දිවි නසා ගත්හ. එයත් උසස් අර්ථයක් උදෙසා කළ නිරවද්‍ය දිවි නසා ගැනීමකි.

ආයුෂ්මත් ගෝධික ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඉසගිලි පර්‍වතයේ එක් පසෙක විසූහ. උන් වහන්සේ බොහෝ උත්සාහ කොට ලෞකික ධ්‍යානයක් උපදවා ගත්හ. ලෞකික ධ්‍යානය වනාහි ලැබූ තැනැත්තා විසින් එය අත් නො හැර නැවත නැවත සමවැදීම් වශයෙන් ආරක්‍ෂා කර ගත යුතු ය. එසේ නො කොට අන් කටයුතුවල යෙදුන හොත් ධ්‍යානය නැති වන්නේ ය. ධ්‍යානයෙන් පිරිහෙන්නේ ය. ගෝධික තෙරුන් වහන්සේ රෝග බහුල කෙනෙක. එබැවින් උන්වහන්සේට ධ්‍යානය පවත්වා ගත නො හැකි විය. ධ්‍යානයෙන් පිරිහුණාහ. උන් වහන්සේ දෙවන වරද උත්සාහ කොට නැවත ධ්‍යානය උපදවා ගත්හ. එහෙත් රෝග නිසා දෙවන වරත් ධ්‍යානයෙන් පිරිහුණහ. මෙසේ තුනවන සතරවන පස්වන වරද උපදවා ගත් ධ්‍යානයෙන් පිරිහුණහ. සවන වාරයේ ධ්‍යානය ලබාගත් පසු උන්වහන්සේ සිතන්නාහු ධ්‍යානයෙන් පිරිහී ඉන්නා අවස්ථාවක මරණය වුවහොත් මතු උපත අනියත ය. ධ්‍යානය තිබිය දී මරණය වුවහොත් බඹලොව ඉපදීම නියත ය. එබැවින් දැන් ධ්‍යානය තිබෙන වේලාවේ දී දිවි නසා ගනිමි යි සිතූහ. උන්වහන්සේ කරන්නට යන දෙය දුටු මාරයා සිතනුයේ ගෙළ සිඳ ගැනීම ශරීරය කෙරෙහිත් ජීවිතය කෙරෙහිත් ආශාව නැතියකුට මිස අනිකකුට නො කළ හැකි දෙයක. කාය ජීවිත දෙක්හි ආලය නැති මුන් වහන්සේ එසේ කිරීමේ දී කමටහන සිහිකොට රහත් වන්නට ද බැරි නැත. මෙය මා විසින් වැළැක්විය යුතුය යි සිතා මෙය බුදුන් වහන්සේට සැලකර උන් වහන්සේ ලවා වළක්වමි යි ඒ බව බුදුන් වහන්සේට සැල කළේ ය. එකෙණෙහි ම ගෝධික තෙරුන් වහන්සේ සිය ගෙළ සිඳ ගත්හ. එයින් උන්වහන්සේට බොහෝ වේදනා ඇති විය. උන්වහන්සේ වේදනා යටපත් කොට සිහියෙන් යුක්ත වී ඒ වේදනාව ම අනිත්‍යා දී වශයෙන් මෙනෙහි කොට සියලු කෙලෙසුන් නසා රහත්ව පිරිනිවන් පා වදාළ සේක. මාරයාට පිළිතුරු වශයෙන් තථාගතයන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

“එවං හි ධීරා කුබ්බන්ති නාවකංඛන්ති ජීවිතං,

සමූලං තණ්හං අබ්බුය්හ ගෝධිකො පරිනිබ්බුතො”

එහි තේරුම “නුවණැත්තෝ මෙසේ කෙරෙත්. ජීවිතයට ඇළුම් නො කෙරෙත්. මුල්සහිත තණ්හාව උපුටා දමා ගෝධිය පිරිනිවීය” යනුයි. ඡන්නතෙරුන් වහන්සේ ද දිවි නසා ගෙන රහත් ව පිරිනිවන් පෑ කෙනෙකි. මේ කථා දෙක ම සංයුක්ත නිකායේ සඳහන් වී ඇත්තේ ය. යම් කිසි උසස් අර්ථයක් සඳහා දිවි නසා ගැනීම පාපක්‍රියාවක් නම් දිවි නසා ගන්නා වේලාවේ දී ඒ ඒ තෙරුන් වහන්සේලාට රහත් විය නො හැකි ය. මේ කරුණු අනුව යම් කිසි උසස් අර්ථයක් සඳහා දිවි නසා ගන්නවුන්ට එයින් පාපයක් නො වන බව පිළිගත යුතු ය.

03. මතු ජාතියේ එක්ව විසීමට පතා දිවි නසා ගන්නා පෙම්වතුන්ට පෙම්වතියන්ට ඒ පැතීම නිසා අනාගත භවයේ එක්ව වාසය කරන්නට ලැබේ ද?

නිකම්ම කරන ප්‍රාර්ථනාවල් සිදු වෙත හොත් ලොව හැම දෙනාට ම ලෙහෙසියෙන් ම සුඛිත විය හැකි ය. ලෝකයේ දුඃඛිතයෝ ඉතිරි නො වන්නාහ. නිකම් ප්‍රාර්‍ථනා කළාට යම් කිසිවක් සිදු වන්නේ නො වේ. නිකම්ම යම් යම් දේ අනාගතයෙහි ලබේවා යි පැතීම මුදල් නැතිව බඩු ගන්නට සිතීම වැනි මෝඩ වැඩකි. අනාගතයෙහි යම් කිසිවක් ලැබීමට පතනවා නම් එය කළ යුත්තේ එය ලැබීමට හෝ සිදුවීමට සෑහෙන පිනක් කොටය. පෙම්වතුන්ට ද සෑහෙන පින්කම් කොට “මේ පින් බලයෙන් අපට අනාගත භවයන්හි එක්ව සුවසේ වාසය කරන්නට ලැබේවා” යි පැතුව හොත් එය සිදුවිය හැකි ය. පින් කොට කරන පැතුම් වුව ද නො වැරදී ම සිදුවනවාය යන නියමයක් නැත. සමහර විට එයත් සිදු නොවී යා හැකි ය. “ඉජ්ඣති භික්ඛවෙ සීලවතො චෙතොපණිධි විසුද්ධත්තා”යි තථාගතයන් වහන්සේ විසින් වදාරා තිබෙන්නේ සිල්වතුන් ගේ ප්‍රාර්ථනා සිදු වන බව ය. “තඤ්ච ඛො සීලවතො වදාමි නො තථා දුස්සීලෙ” යි ඒ ප්‍රාර්ථනා සිද්ධිය දුශ්ශීලයන් ගැන කියන්නක් නොව සිල්වතුන් ගැන ම කියන්නක් බව ද වදාරා ඇත්තේ ය. ඇතැම් පෙම්වතුන් දිවි නසා ගැනීමේ දී කිසිම පිනක් නො කොට අනාගතයේ එක්ව විසීමට කරන ප්‍රාර්ථනාව කිසි කලෙක සිදුවිය නොහෙන මෝඩ ප්‍රාර්ථනාවෙකි. පිනක් කොට එසේ කරන ප්‍රාර්ථනාව වුව ද නො වරදවා සිදුවීමට නම් සිල්වත්ව වාසය කළ යුතු ය. සිල්වත්ව විසීමය කියන්නේ ප්‍රාණඝාතාදි දුශ්චරිත පසින් වැළකී සිටීම ය. ඒවායින් කවරක් හෝ කරනවා නම් ඒ තැනැත්තා දුශ්ශීලයා ය. ඒ පව්කම්වලින් ඔහුට අපායට යන්නට සිදු වුව හොත් ප්‍රාර්ථනාව සිදු වන්නට ඉඩ නො ලැබේ. පින් කොට වුව ද කරන දුශ්ශීලයන් ගේ ප්‍රාර්ථනා සිද්ධිය අනියත වන්නේ එහෙයිනි. මතු ජාතිවල එක්ව විසීමේ ප්‍රාර්ථනාව නො වරදවා ම ඉටු කර ගන්නට නම් පින් කොට එසේ පතා පවින් වැළකෙමින් සිල්වත්ව විසිය යුතු ය.

නවකතා කරුවන් විසින් කිවීන් විසින් දිව්‍යමය ගුණයක් කොට වර්ණනා කරන්නා වූ ද, තවත් බොහෝ දෙනකුන් විසින් උසස් ගුණයක් කොට සලකන්නා වූ ද ප්‍රේමය බුදු දහමේ දැක්වෙන සැටියට නම් සත්ත්වයා සුගතියට පමුණුවන පිනක් නොව අවිද්‍යාව හෙවත් මෝඩකම වැඩි වැඩි තරමට වඩ වඩා තියුණුව වඩ වඩා මහත්ව ඇති වන ක්ලේශයෙකි. අවිද්‍යාව නිසා ඇතිවන ප්‍රේමයෙන් අවිද්‍යාව තව දුරටත් වැඩෙන්නේ ය. අවිද්‍යාව වැඩීම නිසා ප්‍රේමය ද තව දුරටත් වැඩෙන්නේ ය. මෙසේ වැඩීම ඒ කෙලෙස් වල සැටියකි. ප්‍රේමය නමැති මේ ක්ලේශය බුදු දහමෙහි බොහෝ තැන්වල දැක්වෙන්නේ රාගය යන නාමයෙනි.

තරුණ තරුණියන් විසින් ඉමහත් මිහිරක් වශයෙන් සලකන මේ රාගය මිහිරක් නොව සත්ත්ව සන්තානය දවන ගින්නකි. එබැවින් තථාගතයන් වහන්සේ“රාගග්ගි දහති මච්චේ රත්තේ කාමෙසු මුච්ඡතෙ” යනුවෙන් රාග නමැති ගින්නෙන් කාමයන්හි ඇලුණු මුළා වූ සත්ත්වයෝ දවනු ලබන්නාහු යි වදාළ සේක. ඇතැම් තරුණ තරුණියන් අපට මතු සංසාරයේ දී වත් එක්ව වාසය කරන්නට ලැබේවා යි පතා, ගඟට මුහුදට පනින්නේ - ඇසිඩ් බොන්නේ රාගයේ දැවීම ඉවසිය නොහෙන තරමට බලවත් වූ විටය. රාගය පුද්ගල සන්තානය දවන ක්ලේශයකි. එහි දවන ස්වභාවය දැනෙන්නට වන්නේ එය බලවත් වූ විටය. සත්ත්වයනට ඉෂ්ටවිපාක ඇති වන්නේ චිත්ත සන්තානය පිනවන අලෝභ මෛත්‍රී ශ්‍ර‍ද්ධා ප්‍රඥාදි ධර්‍මයන්ගෙනි. චිත්ත සන්තානය දවන රාග ද්වේෂාදීන්ගෙන් අනාගතයෙහි ඇති කරන්නේ ද අනිෂ්ඨ විපාකයෙකි. අකුශල්ය කියනුයේ අනිෂ්ට විපාක ඇති කරන ධර්මයන්ට ය. දවන ස්වභාවය ඇතියක් බැවින් රාගය ද අනාගතයෙහි අනිෂ්ට විපාක ඇති කරන පාප ධර්මයෙකි. මරණාසන්නයේ දී එය බල පැවැත්වුව හොත් ප්‍රේත ලෝකයෙහි ඉපදිය හැකි ය.

රාගය විශේෂයෙන් ප්‍රේතව ඉපදීමටත් ද්වේෂය නරකයෙහි ඉපදීමටත් මෝහය තිරිසන් යෝනියෙහි ඉපදීමටත් හේතු වන බව දහම් පොත්වල කියා ඇත්තේ ය. මෙලොව සිය අදහස් පරිදි එක්ව විසීමට ඉඩ නො ලැබීමෙන් මතු ජාතියේ දී එක් වන්නට බලාපොරොත්තුවෙන් දිවි නසා ගන්නා තරුණ තරුණියන් ගේ සන්තානවල මරණාසන්නයේ දී අන්‍යොන්‍ය ප්‍රේමය හෙවත් රාගය හෝ මතු වී පවතී. නැතහොත් බලාපොරොත්තු ඉටු කර ගන්නට නො ලැබීමෙන් වන කෝපය හෝ මතු වී සිටී. නැතහොත් මෝහය මතු වී සිටී. ඒ අවස්ථාවෙහි දී දෙදෙනා කෙරෙහි ම සමානව රාගය මතු වී සිටිය හොත් ඔවුනට සමහර විට ප්‍රේතලෝකයේ එක්ව විසිය හැකි වනු ඇත. එකකු ගේ සන්තානයෙහි රාගයත් අනිකා ගේ සන්තානයෙහි ද්වේෂයත් නැඟ සිටිය හොත් දෙදෙනාට දෙපලකට යන්නට සිදු විය හැකි ය. දුර්ගතියෙහි වුව ද දිවි නසා ගන්නා යුවළකට එක් වන්නට ලැබෙනවා නම් එය කලාතුරකින් සිදුවන කරුණකි. එබැවින් මතු එක්ව කම් සැප විඳීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් දිවි නසා ගැනීම මෝඩකම්වලින් ලොකු ම මෝඩකමක් බව කිය යුතු ය.


¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

මස්‌මාංශ අනුභවය පිළිබඳව....

මස්‌මාංශ අනුභවය පිළිබඳව සමාජයේ විවිධ මත පවතී. කෙනෙක්‌ මස්‌මාංශ අනුභවය පවට අනුබල දීමක්‌ යෑයිද ඒ නිසා මස්‌ මාංශ අනුභවය පවක්‌ යෑයි ද තර්ක කරති. කෙසේ හෝ වේවා මේ තත්ත්වය හමුවේ අසරණ වන බෞද්ධ පින්වතුන්ට මෙහි සැබෑ තත්ත්වය පහදා දීම මෙම ලිපියේ අරමුණයි.
උභතෝකෝටික ප්‍රශ්නයක්‌ යනු කෙළවරවල් දෙකක්‌ ඇති ප්‍රශ්නයකි. මස්‌ මාංශ අනුභවය පිළිබඳවද බෞද්ධ පින්වතුන් අද මුහුණ දී සිටිනුයේ උභතෝකෝටික ප්‍රශ්නයකට යෑයි කීවොත් නිවැරැදිය.
කෙනෙක්‌ මස්‌මාංශ අනුභවය අකුසල කර්මයක්‌ යෑයි පවසති. තවත් කෙනෙක්‌ පවසනුයේ මස්‌ මාංශ අනුභවය වරදක්‌ නොවන බවයි. මස්‌මාංශ අනුභවය පවක්‌ යෑයි කියමින් ඇතැම්හු ආවේගශීලීව කටයුතු කරන ආකාරයක්‌ ද දක්‌නට ලැබේ. මෙම පිsරිස විනය පිටකය බුද්ධ දේශනාවක්‌ නොවන බවට ප්‍රතික්‍ෂේප කරන තත්ත්වයට පත්වී සිටිනවා. මෙය කනගාටුවට කරුණකි.
මෙම ප්‍රශ්නයේදී තවත් සමහරෙක්‌ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා තමන්ට රුචි ආකාරයෙන් අර්ථ දක්‌වන ආකාරයක්‌ දැකිය හැකියි.
කෙසේ හෝ වේවා මස්‌ මාංශ අනුභවය පිළිබඳව කෙනෙක්‌ අපගෙන් හොඳද නරකද කියා සෘජු ලෙස විමසීමක්‌ කළහොත් බරපතල ප්‍රශ්නයක්‌ ගොඩනැඟෙනවා. එහිදී අපට දීමට ඇති උත්තරය වනුයේ මස්‌ කෑම නරක බවයි. එහෙත් මස්‌ මාංශ අනුභවය ප්‍රාණඝාත අකුසලයත් සමඟ පටලවා ගත යුතු නැහැ
කෙනෙක්‌ අපගෙන් මස්‌ මාංශ අනුභවය පිළිබඳව බුද්ධ දේශනාව කුමක්‌ද කියා විමසන්න පුළුවන්. බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ සියලු සත්ත්වයන්ට මෛත්‍රිය කරන ලෙසයි. ඒ පිළිබඳව සංවාදයක්‌ නැහැ. එයයි අපට ඊට දීමට ඇති උත්තරය. කුරා කූඹියාට පවා මෛත්‍රිය කරන ලෙසයි, බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ. ඒ නිසා මේ පිළිබඳව අපට කිසිදු විවාදයක්‌ නැහැ.
නමුත් අපට ප්‍රශ්නයක්‌ තියෙනවා. මාංශ අනුභවය පවක්‌ යෑයි කියමින් එය සමාජගත කරන්න උත්සාහ දරන පිරිස්‌ අතර ඒ සඳහා ඉදිරිපත් කරන්නේ කිසිදු සිද්ධාන්තයක්‌ නැති පුහු තර්ක නිසා බෞද්ධයා නොමඟට යනවා. අතරමං වෙනවා. එයයි අපට තියෙන ප්‍රශ්නය.
මාංශ භක්‍ෂණය පිළිබඳව සූත්‍ර පිටකයේත් විනය පිටකයේත් ගොඩක්‌ කරුණු සඳහන් වෙනවා. මCධිම නිකායේ සඳහන් ජීවක සූත්‍රයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර තිබෙනවා. ත්‍රිකෝටික පාරිශුද්ධියක්‌ පිළිබඳව. ඉන් අදහස්‌ කළේ කොන් තුනක්‌ පිරිසිදු මාංශයන් අනුභව කළාට කමක්‌ නැති බවයි.
දිට්‌ඨං. සූතං පරිසංකිතං යනුවෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ මෙම කාරණයයි.
තමන් සතකු මරණවා දුටුවා නම්, සැක සිතුණා නම් එසේම එම සතා මැරුවේ ඔබ නිසා නම් එම මස්‌ වැළඳීමෙන් වළකින ලෙසයි බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කළේ. එසේනම් මෙතැනදී ප්‍රශ්නයක්‌ ගොඩනැඟෙනවා. එසේ නොවන මසක්‌ අනුභව කළාට වරදක්‌ නැත්ද කියා. ඇත්ත වශයෙන් ඒ පදනමින් නොවෙයි, බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය දේශනා කළේ.. තමන් යම් මාංශයක්‌ අනුභව කිරීමෙන් පසුව සැකයක්‌ ඇති වී මානසික බිඳවැටීමක්‌ ඇති වුවහොත් මානසිකව පීඩාවට ලක්‌විය හැකියි. තමන් එම මාංශය අනුභව කිරීමෙන් පවක්‌ සිදු වුණාද යන පසුතැවීමකට වුවද ලක්‌විය හැකිය. එම තත්ත්වයෙන් මිදීම සඳහායි බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙවැනි දේශනාවක්‌ කළේ. මේ තත්ත්වය පදනම් කරගෙන කෙනෙක්‌ කියනවා නම් මේකෙන් තොර යමක්‌ අනුභව කිරීම වරදක්‌ නැහැ කියලා………. එයත් නොවෙයි මින් අදහස්‌ කරන්නේ…. සාමාන්‍ය ජීවන පැවැත්මට බාධා නොවන අයුරින් ක්‍රියා කිරීමයි. මින් අදහස්‌ කරන්නේ. අප එය අර්ථ දක්‌වන්නේ සම චර්යාව කියලයි.
බුදු දහමෙහි සඳහන් ප්‍රධාන වචන දෙකක්‌ තියෙනවා. එකක්‌ තමයි අපි ඉහතින් සඳහන් කළ සම චර්යාව අනෙක්‌ වචනය තමයි ධර්ම චර්යාව. මෙම වචන දෙක පිළිබඳව කිසිවෙක්‌ නිසි පර්යේෂණයක්‌ කර කරුණු ඉදිරිපත් කරලා නැහැ. අපි ඒ පිළිබඳව යම් යම් කරුණු එකතු කරගෙන යනවා.
සම චර්යාව යනු සමාජයේ යහපතට, පැවැත්මට හේතුවන කරුණුයි. අංගුත්තර නිකායේ සීහ සේනාපති සූත්‍රයේ සඳහන් වෙනවා පවත්ත මාංශය පිළිබඳව.
සීහ සේනාපතියා යනු සෝවාන් වූ අයෙක්‌. දිනක්‌ ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේට සංඝයා වහන්සේ පන්සිය නමක්‌ සමඟ තමන්ගේ ගෙදර දනට වඩින ලෙස ආරාධනා කරනවා. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ආරාධනාව පිළිගන්නවා. සීහ සේනාපතියා නිවසේ සිටින සේවක පිරිසකට දානය පිළියෙල කරන්න උපදෙස්‌ දුන්නා.
එක්‌කෙනෙක්‌ යෑව්වා මස්‌ ගේන්න කියලා. වෙළෙඳපොළේ තියෙන මස්‌ (පවත්ත මාංශ) ගේන්න කියලයි ඔහු උපදෙස්‌ දුන්නේ. මසුත් පිළියෙල කරලා ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇතුළු මහා සංඝරත්නය දානය පිළිගැන්වූවා. මෙවැනි දේවල් සඳහන් සූත්‍ර ගණනාවක්‌ බුදුදහමේ දැක්‌වෙනවා. නමුත් අපි මේ අවස්‌ථාවේදී ඒ සියලු දේවල් ඉදිරිපත් කරන්න උත්සාහ කරන්නේ නැහැ. මොකද සමහරුන් මේ දේවල් දෘෂ්ටි වශයෙන් ගත හැකි නිසා මහාවග්ග පාලියේ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා බණ භාවනා කරන කොට නොවැළඳිය යුතු මස්‌ වර්ග ගැනත් සඳහන් වෙනවා. ඒ වගේම ආමගන්ධ සූත්‍රයේද සුත්ත නිපාතයේ ද මේ සම්බන්ධව සාකච්ඡා කර තිබෙනවා. ඒ වගේම අටුවා සහ ටීකාවල මේ පිළිබඳව දීර්ඝ විස්‌තර සඳහන් කර තිබෙනවා. මේ පිළිබඳව අප දීර්ඝ අධ්‍යයනයක යෙදී ඇති බැවින් මස්‌ කෑමට පක්‍ෂව හෝ විපක්‍ෂව ඇති තරම් කරුණු ඉදිරිපත් කරන්න පුළුවන්.
නමුත් අපට මස්‌ මාංශ අනුභවය පිළිබඳව බුදු දහමේ සඳහන් කරුණු විකෘති කර දැක්‌වීමේ අයිතියක්‌ නැහැ. එය සාධාරණ වන්නේත් නැහැ.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා තුළ දැඩි අන්තගාමී බවක්‌ කිසිවිටෙකත් දක්‌නට නැහැ. යම් භික්‌ෂුවකට වේවා පුද්ගලයකුට වේවා මානසික පීඩාවක්‌ ඇති වන්නේ නම් එය සමනය වන ආකාරයට ක්‍රියා කිරිම වරදක්‌ නොවන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර තිබෙනවා. විනයෙහි සඳහන් වන අන්දමට භික්‌ෂූන් වහන්සේ නමකට අමනුෂ්‍ය දෝෂයක්‌ ඇතිවී මස්‌ කෑමට සිදු වුණා. කෙතරම් බෙහෙත් කළත් අමනුස්‌සයන්ගේ මෙහෙයවීම නිසා එම භික්‌ෂුවට සුව වුණේ නැහැ. අවසානයේදී උන්වහන්සේට ඌරන් මරණ ස්‌ථානයකට ගොස්‌ අමු ඌරු මස්‌ කා උන්ගේ ලේ බීමට සිදුවුණා. ඉන්පසුව උන්වහන්සේට සුව වුණු බවයි විනයේ සඳහන් වන්නේ. අමනුස්‌සයන්ගේ ක්‍රියාකාරීත්වය නිසයි, උන්වහන්සේ එම තත්ත්වයට පත්වුණේ. එහිදී උන්වහන්සේ කළේ වැරදි ක්‍රියාවක්‌ කියා පිළිගැනුණේ නැහැ.
තමන් විසින් සත්ත්වයකු නොමරා කවුරුන් හෝ මරපු සතුන්ගේ මස්‌ අනුභව කිරීම නිසා ප්‍රාණඝාතය කියන අකුසල කර්මය නම් සිදුවන්නේ නැහැ. එය ඉතා පැහැදිලියි. ප්‍රාණඝාත අකුසල කර්මය, සිදුවීමට නම් කරුණු පහක්‌ සම්පූර්ණ විය යුතුයි. සතෙකුවීම, පණ ඇති බව දැන ගැනීම, මැරීමේ ෙච්තනාව, උපක්‍රම යෙදීම සහ අවසානයේදී එම සතා මැරීම යන කරුණු පහ සම්පූර්ණ වූ විටයි ප්‍රාණඝාත අකුසලය සිදු වන්නේ.
මෙය අපි සරල උදාහරණයකින් තේරුම් ගැනීමට උත්සාහ කරමු. යම්කිසි කෙනෙක්‌ යම් සතෙක්‌ මරන්න උත්සාහ කරනවා. සතෙක්‌ බව දැනගෙන උගුලක්‌ද අටවනවා. එම අවස්‌ථාවේදී සතා උගුලෙන් බේරී පලා යනවා. එතැනදී ප්‍රාණඝාත අකුසලයක්‌ සිදු වන්නේ නැහැ. එම පුද්ගලයාගේ සිත ඒ අවස්‌ථාවේ ද්වේශසහගතව ක්‍රියාකිරීම පමණයි සිදුවුණේ. එය ඔහුව වෙහෙසට පත්කරනවා විනා ප්‍රාණඝාත අකුසල කර්මය සිදුවන්නේ නැහැ
වෙළෙඳ පොළේ පවතින මස්‌ (පවත්තමාංශ) ගෙනැවිත් අනුභව කළාට ප්‍රාණඝාත අකුසලය සිදුවන්නේ නැහැ. නමුත් මීට එරෙහි වන අය පවසන්නේ මස්‌මාංශ අනුභව කිරීමෙන් සතුන් මැරීමට අනුබල දීමක්‌ සිදු කරන බවයි
ඔවුන් නඟන මේ තර්කය සාධාරණද? අපි ඒ ගැන විමසා බැලිය යුතුයි
මනුස්‌සයා ඇතිවී තිබෙන්නේ ජීව විද්‍යාත්මක සාධක මතයි. එනිසා මේ දේවල් ලෝකයේ සහමුලින්ම නැතිකරන්න පුළුවන්ද? කෙනෙක්‌ හිතනවා නම් මස්‌මාංශ අනුභවය පවක්‌ කියා ඔහුට පුළුවන් ඉන් වැළකී සිටීමට. එහි වරදක්‌ නැහැ. නමුත් එම තත්ත්වය මුළු සමාජයේම ක්‍රියාත්මක කළ හැකිද? එය ප්‍රායෝගිකද? එදා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදීත් සතුන් මරණ මිනිසුන් සිටියා. අදත් සිටිනවා. ඉදිරියේදීත් සිටීවි. එය වෙළෙඳ ව්‍යාපාරයක්‌ වශයෙන් පවතිනවා.
හොඳයි අපි මොහොතකට හිතමුකෝ මස්‌මාංශ අනුභවය පවක්‌ කියා තර්ක කරන අය නිසා සමස්‌ත සමාජයම මස්‌, මාළු කෑම නතර කරයි කියලා. එහෙම වුණොත් මොකද වෙන්නේ? මේ රටේ ධීවර අමාත්‍යාංශයක්‌ පවත්වාගෙන යන්න වෙන්නේ නැහැ. හෘද සැත්කම් සඳහා මෝරා නමැති මත්ස්‍යයාගේ විශේෂ කොටසක්‌ පාවිච්චියට ගනු ලබනවා. මේ තත්ත්වය යටතේ එයත් වැළකී යනවා. එනිසා මස්‌ මාංශ අනුභවය පවක්‌ නිසා අප මේ සඳහා ඉදිරිපත් කරන විකල්ප මොනවාද?
මේ තත්ත්වය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේදීත් සාකච්ඡා කරලා තිබුණා. දෙව්දත් තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් වර පහක්‌ ඉල්ලුවා. ඉන් එක්‌ වරයක්‌ වුණේ මාංශ භක්‌ෂණයෙන් තොර විය යුතුයි යන කාරණය. එය බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමත කළේ නැහැ. ඕනෑ කෙනෙක්‌ එය පිළිගත්තාට වරදක්‌ නැති බවයි උන්වහන්සේ පෙන්වා දුන්නේ. මේ ප්‍රශ්නය මින් එහාට ගෙන ගියොත් පරම අවිහිංසාවාදී තත්ත්වයක්‌ යටතේ අපි කොහොමද ජීවත් වන්නේ. බුදුදහම කියන්නේ නිගණ්‌ඨයන්ගේ දහමක්‌ නොවේ. එවැනි අන්තවාදී අදහස්‌වලින් සමාජයට හානියක්‌ මිසක්‌ වාසියක්‌ වන්නේ නැහැ. මෙම මිථ්‍යා මත දරන්නන් නිසා යම් කෙනෙක්‌ මාංශ භක්‌ෂණයෙන් ඉවත් වුණා කියමුකෝ, මෙහි තව ටිකක්‌ දුරට ගමන් කළාම මොකද වෙන්නේ. ඒ අයට හිතෙන්න පුළුවන් නිවෙස්‌වල මකුළු දැල් කැඩීමත් වරදක්‌ කියලා. නිවෙස්‌ අතුපතුගාන එකත් වරදක්‌ කියලා. මොකද අතපතුගාන කොට ඒ ස්‌ථානවල පුංචි පුංචි සත්තු ඉන්න පුළුවන්නේ. ගොවිතැන් කිරීමත් නුසුදුසුයි කියලා මේ අය හිතන්න පුළුවන්. පොළොව කොටනකොට පොළවේ සිටින සතුන් මැරෙනවනේ. ගොවිතැනට කෘෂි රසායනික ද්‍රව්‍ය යෙදීමත් වරදක්‌ විදිහට පෙනෙන්න පුළුවන්. එවිට ගොවිතැනට හානිකරන සතුන් මැරෙනවානේ. වතුර ටිකක්‌ උණු කර බොන තත්ත්වයකුත් නැතිවෙයි. මොකද ඒවායේ ක්‌ෂුද්‍ර ජීවීන් සිටිනවනේ. අවසානයේදී හුස්‌ම ගැනීම, පොළොවේ ඇවිදීම පවා පවක්‌ කියල හිතන්න පුළුවන්. අප මේ මිථ්‍යාදෘෂ්ටික මත දරන්නන්ගේ හඬට ඇහුම්කන් දුන්නොත් අවසානයේදී අප කොහේටද ගමන් කරන්නේ. මේ තත්ත්වය යටතේ අපට සිදු වන්නේ ශ්‍රි ලංකාවෙන් බුදුදහම ඉවත් කිරීමටයි. මොකද ජීවත්වෙන්න බැරි පරිසරයක්‌ අර මිථ්‍යා මත දරන්නන් නිසා බිහිවනවානේ. අප ඊට ඉඩ දිය යුතුද?
මේ තත්ත්වය තවදුරටත් පැහැදිලි කර ගැනීම වැදගත්.
පුංචි දරුවකුට පණු අමාරුවක්‌ හැදුනා කියමුකෝ. පණුවන් විනාශ කිරීමට බෙහෙත් කිරීම පවක්‌ කියලා හිතුවොත් මොකද වෙන්නේ. ප්‍රතිකාර නොලැබීම නිසා ඒ දරුවා මියයන්න පුළුවන්. එතකොට දරුවා මියයැමට සැලැස්‌වීම පාපයක්‌ නොවෙයිද?
එනිසා එක එක්‌කෙනාගේ ඔළුගෙඩි තුළ තිබෙන පුහු මත සමාජගත කිරීමට අවස්‌ථාවක්‌ නොදිය යුතුයි. අප ඊට අවස්‌ථාවක්‌ ලබාදුනහොත් සිදුවන්නේ විශාල විපතක්‌. මේ අය ඉදිරිපත් කරන කිසිකෙනකුට පදනමක්‌ නැහැ. පදනමක්‌ නැති කිසිදු සිද්ධාන්තයක්‌ නැති මත ඉදිරිපත් කිරීමෙන් සිදුවන්නේ සමාජ සංස්‌ථාව බිඳවැටීම පමණයි. සමාජයේ පැවැත්මට බාධා පැමිණවීම පමණයි. අද මේ ප්‍රශ්නය නිසා බොහෝ මිනිසුන් අසරණ වෙලයි සිටින්නේ.
සමාජයේ පැවැත්මට හානිකර ප්‍රශ්නයක්‌ අල්ලාගෙන සිටින මෙම පිරිසට අප රටේ සංවිධානය විය යුතු කොතරම් ප්‍රශ්න තියෙනවාද? ඇයි මේ පිරිසට බැරි මනුෂ්‍ය ඝාතන නොකරන සමාජයක්‌ වෙනුවෙන් හඬනගන්න. අද අවුරුදු තුනේ හතරේ පුංචි දරුවොත් අතවරයට ලක්‌වෙනවා. ඇයි ඒ වෙනුවෙන් මේ අය හඬ නගන්නේ නැත්තේ. අද මේ සමාජයේ හොරකම වැඩිවෙලා. ඇයි මේ පිරිසට ඒ වෙනුවෙන් හඬක්‌ නගන්න බැරි. ඒ වෙනුවෙන් සංවිධාන හදාගන්න.
සමාජ සහජීවනය බිඳ දමන මතිමතාන්තර හැදීමෙන් මේ අය සිදු කරන්නේ සමාජය තුළ විශාල හානියක්‌ ඇති කිරීමයි. මස්‌ මාංශ අනුභවය ඒ කාලයේදීත් තිබුණා. නමුත් ඒ පිළිබඳව මිනිසුන්ගේ ඔළුවලට මේ අදහස්‌ දැමීමක්‌ සිදුවුණේ නැහැ. අපි නොදැනුවත්ව සතුන් මැරීමක්‌ සිදුවීම ප්‍රාණඝාත අකුසලයට වැටෙන්නේ නැහැනේ. නමුත් ලෝභ දේවේශ මෝහ යන කාරණා අඩුවී අප මාර්ගඵල ලාභී තත්ත්වයට පත්වන විට මේ තත්ත්වය වෙනස්‌ වෙන්න පුළුවන්. වෙළෙඳ පොළෙන් මස්‌ අරගෙන පරිභෝජනය කරන කෙනෙකුට පවක්‌ සිදුවන්නේ නැහැ. නමුත් එම සතුන් පොළව මත සිටින බව ඔහු දන්නවනේ. සාමාන්‍ය ජීවිතයේදී නොවෙයි මාර්ගඵල ලාභී උත්තරීතර අවස්‌ථාවකදී එම තත්ත්වයෙන් පවා (මස්‌ කෑමෙන් පවා) වැළකෙන අවස්‌ථාවන් ඒවි. එවැනි තත්ත්වයකදී මස්‌ මාංශ අනුභවය ඉබේම වැළකෙන තත්ත්වයකුයි නිර්මාණය වන්නේ. එහෙත් යෑපීම් සඳහා මේ දේවල් සමාජයේ තියෙනවා. මෙයින් අපි අදහස්‌ කරන්නේ නැහැ සතුන් මැරිය යුතුයි කියා. නමුත් පවතින සමාජ යථාර්ථය අප තේරුම් ගත යුතුයි. අප කලින් සඳහන් කළ ආකාරයට සමචර්යාවට ඉඩදීම විනා ඊට එහා ගොස්‌ සමාජය විකෘති කිරීමේ අයිතියක්‌ අපට නැහැ. තමන්ගේ ආවේගශීලී අදහස්‌ ඉදිරිපත් කිරීමට, බොරු සිල් පෙන්වීමට මිත්‍යා මත දරන්නන් කරන දේවල්වලින් සිදුවන්නේ මහා සමාජ විනාශයක්‌ පමණයි. මේ අයගේ ක්‍රියා කලාපය බලවත් වුවහොත් බුදුදහම සමඟ රැඳී ඉන්න බැහැ කියලා සමාජයේ මතයක්‌ ඇතිවිය හැකියි. බෞද්ධ පින්වතුන් බෞද්ධකමින් ඉවත්වී වෙනත් අදහස්‌ වැළඳ ගන්න තත්ත්වයක්‌ මේ නිසා නිර්මාණය විය හැකියි. මස්‌මාංශ අනුභවයට එරෙහිව මිත්‍යා මත වපුරන මේ අය සියුම් ලෙස මේ කරන්නේ බෞද්ධ ජනතාව ඉන් ඈත් කිරීමක්‌ද යන්න ඔබ අපට සැකසහිතයි. ඔවුන් දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව සිදුකරන්නේ ප්‍රයෝගික ලෙස ජීවත්වෙමින් බෞද්ධයන් ගෙවන ආගමික සහජීවනය බිඳ දැමීමයි.
මස්‌ මාංශ අනුභවය පිළිබඳව පුහු මත ඉදිරිපත් කරන මේ අයට බෞද්ධ විඥනයක්‌ නැහැ. බෞද්ධ චින්තනයක්‌ නැහැ. තමන්ට කටට ආපු දේ කියනවා. ඔවුන් සිදු කරන්නේ ජනප්‍රිය ලාභ සත්කාර ලබා ගැනීම වෙනුවෙන් ක්‍රියාකිරීම පමණයි. මේ සම්බන්ධයෙන් සමහර මිත්‍යා මත ඉදිරිපත් කරන්නේ නිසි ලෙස පැවිදි උපසම්පදාවක්‌ ලැබූ භික්‌ෂුන් නොවේ. අපි ඒ අයට අභියෝග කරනවා යම් දවසක මේ පිළිබඳව අප සමඟ ප්‍රසිද්ධ විවාදයකට එන්න කියා.
අද මේ ගැන කතා කරන අය සතුන් මරණ ආකාරය දක්‌වන වීඩියෝ පට පාසල්වල පවා දර්ශනය කරනවා. මේ හින්දා පුංචි දරුවන්ගේ පමණක්‌ නොව වැඩිහිටියන්ගේ ද මනස අවුල් වෙනවා. මෙවැනි වීඩියෝ පාසල්වල ප්‍රදර්ශනය කිරීම තහනම් කළ යුතුයි. ඊට අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව මැදිහත් විය යුතුයි. නිරෝගී දරුවන්ගේ මානසික තත්ත්වය බිඳ දැමීමට මෙම මිත්‍යා මත දරන්නන්ට ඉඩනොදිය යුතුයි
මස්‌ මාංශ අනුභවයට එරෙහිව පොතපත ලියන අය හෝ වේවා දේශන පවත්වන අය වේවා බුදු දහම ගැඹුරින් දකින්නැයිද ඒ ගැන අධ්‍යයනය කරන්න යෑයිද අපි ඔවුන් වෙත දැන්වීමට කැමැතියි. ධර්ම සන්නිවේදනයේදී ධර්ම සන්නිවේදකයා ඉතාමත් පරිස්‌සම් විය යුතුයි. අප සැත්කමක්‌ කරන අයුරින් ධර්ම සන්නිවේදනය කළ යුතුයි.
ත්‍රිපිටකයේම තියෙන මාංශ අනුභවය සම්බන්ධ තොරතුරු අප සොයා බැලුවා. අටුවාවේ සඳහන් කරුණුත් සොයා බැලුවා. ඒවගේම අපට වඩා තලතුනා ධර්මධර, විනයධර භික්‌ෂුන් වහන්සේලාගෙනුත් මේ ගැන විමසා බැලුවා. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස තමයි අප මේ කරුණු අනාවරණය කරන්නේ. මස්‌ මාංශ අනුභවයට එරෙහිව මත ඉදිරිපත් කරන්නන් පසු විපරමක්‌ කරලා නැහැ. ඉන් සමාජයට වී ඇති හානිය පිළිබඳව ඒ පිළිබඳව කරුණු ඉදිරිපත් කරන්න වෙලා තියෙන්නේ අපිටයි. පුංචි දරුවන් ඇතුළු වැඩිහිටියන් මේ ගැන ඇති කරගෙන තිබෙන අනියත බිය නිසා අපට ඊට ඉදිරිපත් වෙන්න සිදුවෙලා තිබෙනවා. ඔවුනගේ අනියත බිය නැති කරන්න වෙලා තියෙන්නේ බුදුදහම පිළිබඳව ගැඹුරින් අදහස්‌ දක්‌වන්න පුළුවන් ස්‌වාමීන් වහන්සේලාට පමණයි. අප ඒ කාර්යය කළ යුතුයි. නැතිනම් සමස්‌ත සමාජයටම වෙන්නේ හානියක්‌.
මෙම මිත්‍යා ඉදිරිපත් කරන්නන් එය සමාජගත කිරීම සඳහා විශාල මුදලක්‌ වැයකර තිබෙනවා. මේ අයට මේ මුදල් කොයින්ද? මේක ජාවාරමක්‌. මෙම ජාවාරම කරන පිරිස කියන කතා, ප්‍රකාශ කර ඇති දේවල්වලින් බෞද්ධාගමට වන්නේ විශාල හානියක්‌. ඇතැම් අය භික්‌ෂුන් වහන්සේලාට අපහාස වන අයුරින් පවා ප්‍රකාශ නිකුත් කර තිබෙනවා. මේ අය ඉදිරිපත් කරන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා නොවේ. අප සමාජයේ මිනිසුන් මස්‌ මාංශ අනුභව කළා තමයි. නමුත් එහි ඇලුනේ නැහැ. ඔවුන්ගේ සුන්දර පවුල් ජීවිත අවුල් කරන මේ මිත්‍යා මත අප පරාජය කළ යුතුයි.

Life Rahas

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

“පාත්‍ර ධාතුව“


බුදුරජාණන් වහන්සේ දන් වැළඳීමට ගත් බඳුන “පාත්‍ර ධාතුව“ නම් වේ. බුදුරදුන් තමන් වහන්සේ ගේ ජීවිත කාලය තුළ දී පාත්ර කිහිපයක් භාවිතා කර ඇති බව පෙනෙයි.
මහ බෝසතුන් බුදු බව ලබා ගැනීමට පෙර භාවිතා කළ මැටි පාත්රයක් ගැනත් රන් තලියක් ගැනත් ධර්ම සාහිත්යයේ සඳහන් වේ. මහ බෝසතුන් ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි බව ලබාගත් දිනයෙහි ඝටීකාර බ්රහ්ම රාජයා බෝසතුන්ට අටපිරිකරක් පිදුවේය. ඒ තුළ වූයේ මැටි පාත්රයකි. මෙය උන් වහන්සේ පරිහරණය කළ මුල් ම පාත්රය යි. සුජාතා සිටුදියණිය කිරිපිඬු පූජා කරන අවස්ථාව දක්වා සිද්ධාර්ථ ගෞතම තාපසතුමා පරිභෝග කළේ ඝටීකාර බ්රහ්ම රාජයා පිදූ මේ මැටි පාත්රය යි. සිටුදියණිය කිරිපිඬු පූජා කරන කල්හි මේ මැටි පාත්රය අතුරුදහන් වූ බව ජාතක අටුවා නිදාන කථාවේ දැක්වේ.
මෙයට පසුව මහ බෝසතුන් දන් වැළඳූ බඳුනක් ගැන සඳහන් වන්නේ බෝසතුන් බුදුවීමට පෙර අජපාල නුගරුක මුල වැඩ සිටින අවස්ථාවේ දී ය. එහි දී සුජාතා සිටුදියණිය මහ බෝසතුන්ට රන් තලියකින් කිරිපිඬු පූජා කළ අතර දන් වැළඳූ බෝසතුන් නේරංජනා නදිය වෙත ගොස් “ඉදින් අද මා බුදු වන්නේ නම් මේ තලිය උඩු ගං බලා යේවා ! බුදු නොවේ නම් යටි ගං බලා යේවා !” යි කියා අදිටන් කොට රන් තලිය ගඟට දැමුවේය. තලිය ක්රමයෙන් ගඟ මැදට ගියේය. ගඟ මැදට ගොස් මහා වේගයෙන් උඩු ගං ගොස් නදියේ ගිලී ගියේය.
නදියේ ගිලුණු ඒ රන් තලිය කාලනාග රාජ භවනට ගියේය. මෙසේ අප බෝසතුන් කිරිපිඬු වැළඳූ රන් තලිය පමණක් නොව කකුසඳ, කෝණාගම, කාශ්යප යන තුන් බුදුවරයන් වහන්සේලා බෝසත් සමයෙහි කිරිපිඬු වළඳා නදියේ පා කළ තලි තුන ද ඒ නාග ලෝකයේ මේ දක්වා තැන්පත් ව ඇත.
මෙයට පසුව නැවත වරක් පාත්ර ධාතුවක් ගැන සඳහන් වන්නේ බුදුරදුන් බුද්ධත්වයට පත්වී සත් වැනි සතිය අවසානයේ දී ය. බුදුහු බුද්ධත්වයට පත් වී සත් වැනි සතිය “රාජායතන” නම් වූ කිරිපලු රුකමුල වැඩ සිටි සේක. ඒ සතිය අවසානයේ එතැනට පැමිණි තපස්සු භල්ලුක වෙළඳ දෙබෑයෝ බුදුරදුන්ට බැදපු සහල් පිටි හා මී පැණි යොදා කළ අග්ගලා පූජා කිරීමට සූදානම් වූහ. බුදුරදුන්ට ඒ ආහාරය පිළිගැනීමට කිසිවක් නොවීය.
මේ බව දුටු සතරවරම් දෙව්රජ දරුවෝ ඉන්ද්‍රනීල මාණික්ය පාත්‍ර සතරක් බුදුරදුන්ට පූජා කළහ. බුදුහු එය ප්රතික්ෂේප කළහ. ඉන් පසු සතරවරම් දෙව්රජ දරුවෝ ගල් පාත්ර සතරක් බුදුරදුන්ට පිළිගැන්වූහ. බුදුහු දෙව්රජ දරුවන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඒ ගල් පාත්ර සතර පිළිගත්හ. පිළිගෙන ඒ පාත්ර සතර එකපිට එක තබා පාත්ර සතර එකක් වීමට අදිටන් කළසේක. එය එසේ ම විය. බුදුහු ඒ ගල් පාත්රයෙන් දන් පිළිගෙන වැළඳූහ. බුද්ධත්වයට පත් වීමෙන් පසුව උන් වහන්සේ මුලින් ම දන් වැළඳුවේ මේ පාත්රයෙනි. එබැවින් මේ පාත්ර ධාතුව මුළු මහත් බෞද්ධ ලෝකයාට ම ඉතා වැදගත් වෙයි.
බුදුරදුන් ගේ මේ පාත්ර ධාතුන් වහන්සේට දඹදිව දේවපුත්ර නුවර දී “පාත්රමහ” නම් වූ විශේෂ පූජාවක් පවත්වා ඇත. මේ ගැන වැඩි විස්තර සද්ධර්මාලංකාරයේ නන්දිරාජ වර්ගයේ කඤ්චනදේවී වස්තුව කියැවීමෙන් දත හැක.
ක්රි. ව. 5 වැනි සියවස වන විට මේ පාත්‍ර ධාතූන් වහන්සේ පකිස්ථානයේ පුරුෂ පුරයේ (පෙෂාවෝරයේ) අලංකාර ධාතු මන්දිරයක තැන්පත් කර තිබූ බව ෆාහියන් හිමියන් තම වාර්තාවේ සඳහන් කර ඇත. එසේ ම ඒ වාර්තාවේ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේගේ ස්වරූපය කෙබඳු දැ’යි කියාත් සඳහන් කර ඇත. එය මෙසේයි.
“බුදුන් වහන්සේ ගේ පාත්ර ධාතුව තිබෙන්නේත් පුරුෂ පුරයේ ය... මේ පාත්රයට බුසල් 1/4 ක ප්රමාණයේ ද්රව්ය දැරිය හැකි ය. එය විවිධ වර්ණයෙන් යුක්ත ය. එහෙත් කාල වර්ණය අවශිෂ්ට වර්ණයන් අබිබවා සිටී. පැහැදිලි ලෙස ම මේ පාත්රයේ ස්ථර 4ක් දැක්ක හැකිය. එය දළ වශයෙන් අඟලෙන් 1/5 ක් පමණ ඝන ය. එයින් තියුණු කාන්තියක් විහිදෙයි...”
හියුං සියං හිමියන් ද මේ පාත්ර ධාතුව ගැන සඳහන් කරයි. හියුං සියං හිමියන් එහි ගියේ ෆාහියන් හිමියන් එහි ගොස් වසර දෙසීයකට පමණ පසුව ය. ඒ වන විට පාත්ර ධාතු මන්දිරයේ නටබුන් දක්නට තිබූ අතර පාත්ර ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටියේ පර්සියා (ඉරාන) දේශයේ රජතුමා ගේ මාලිගාවේ ය. ඒත් මේ වන විට ඒ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ කුමන ස්ථානයක වැඩ සිටිනවා දැ’යි කිව නොහැක.
විශාලා මහනුවරට තරමක් ඈතින් කේසාරියාහි මහා ස්තූපයක නටබුන් දක්නට ඇත. මේ ස්තූපය තුළ බුදුරදුන් ගේ පාත්ර ධාතුවක් තැන්පත් ව ඇතැ’යි සැලකේ. මේ මහා ස්තූපයේ කැණීම් හා සංරක්ෂණ කටයුතු තවදුරටත් සිදුවෙමින් පවතී.
සර්වඥ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ මධුරා පුරයේ වැඩ සිටින බව බුද්ධවංස පාළියේ දැක්වේ. “මධුරායං භගවතො පත්තො” යනුවෙන් එහි සඳහන් කර තිබුණත් එයට වඩා විස්තරයක් දක්වා නැත. ධර්මාශෝක මහාධිරාජයා සතුව බුදුරදුන් ගේ පාත්ර ධාතුන් වහන්සේ නමක් තිබී ඇත. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ගේ ඉල්ලීමකට අනුව ධර්මාශෝක මහ රජු තමා සමීපයේ තිබූ බුදුරදුන් දන් වැළඳූ ඒ පාත්ර ධාතුන් වහන්සේත් එම පාත්ර ධාතුව පුරා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේලාත් සුමන සාමණේරයන් වහන්සේට දුන්නේය. සුමන සාමණේරයන් වහන්සේ සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහිත පාත්ර ධාතුන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කර වූහ.
දේවානම්පියතිස්ස රජු සර්වඥ ධාතු නිදන් කර ලංකාවේ යොදුනෙන් යොදුන විහාර කරවා පාත්ර ධාතුව තම මැදුරේ තබා ගෙන පුද සත්කාර පැවැත්වීය.
එතැන් පටන් පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ සිංහල රජ දරුවන් ගේ මහත් වූ පුද සත්කාර ගෞරව ලබමින් ආරක්ෂා විය. මේ අතර වළගම්බා රජු සමයේ දී එක් සොළියෙක් සර්වඥ පාත්ර ධාතුව පැහැර ගෙන ඉන්දියාවට පලා ගියේය. ගජබා රජු (ක්රි. ව. 114 – 136) ඉන්දියාවට ගොස් පාත්ර ධාතුන් වහන්සේ නැවත ලංකාවට වැඩම කරවීය. මේ බව රාජාවලියේ දැක්වේ.
සිංහල රජ දරුවෝ දළදා වහන්සේත් පාත්ර ධාතූන් වහන්සේත් එක ම මැදුරක් තුළ ආරක්ෂිත ව තැන්පත් කර පුද පූජා පැවැත්වූහ. යමෙකුට ලංකාවේ රජ බවට පත්වීමට අවශ්ය නම් ඔහු හෝ ඇය සතුව මේ ශුද්ධ වස්තූන් දෙනම තිබිය යුතු යයි පිළිගැනීමක් විය.
බුද්ධදාස මහ රජුගේ දෙටු පුත්රයා වූ උපතිස්ස රජු (ක්රි. ව. 365 – 406) සමයේ දී ලංකාවේ දුර්භික්ෂයක් හා රෝග බියක් හට ගත්තේ ය. එකල්හි උපතිස්ස රජු භික්ෂු සංඝයා ගේ උපදෙස් පරිදි සර්වඥ ධාතු තැන්පත් කර ඝන රන් බුද්ධ ප්ර්රතිමාවක් තනවා පාත්ර ධාතුවට පැන් පුරවා පැන් සහිත පාත්ර ධාතුව ප්රතිමාවේ දෝතෙහි තබා ඒ බුද්ධ ප්රතිමාව මැනවින් සරසන ලද රථයක තැන්පත් කරවීය.
පසුව රජු සිල් සමාදන් වී මහජනයා ද සීලයෙහි පිහිටුවා නුවර මැනවින් සරසවා භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා ගෙන මහමගට බැස්සේ ය. භික්ෂු සංඝයා රතන සූත්රය දේශනා කරමින් පිරිත් පැන් ඉසිමින් නුවර වටා වැඩම කළහ. පසුදා හිරු නැඟෙන කල්හි මහ වැසි වැස්සේය. සියලු දුර්භික්ෂ හා රෝග බිය දුරු වී ගියේ ය. රටට සියලු යහපත උදා විය.
මෙයින් මහත් වූ සතුටට පැමිණි උපතිස්ස රජු “අනාගතයේ ලක්දිව මෙවැනි දුර්භික්ෂයක් හා රෝග බියක් ඇති වුව හොත් මෙසේ ක්රි්රයා කරන්නැ’යි කියා නියෝගයක් ද කළේය. මේ කථා පුවත චූළවංශයේ දැක්වේ.
මෙසේ සිංහල රජ දරුවන් ගේ මහා සත්කාර ලබමින් ආරක්ෂා වූ සර්වඥ පාත්ර ධාතුන් වහන්සේ මේ වන විට කුමන ස්ථානයක තැන්පත් ව ඇද්දැ’යි කියා නිශ්චිත ව කිව නොහැක. පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් ව ඇති ස්ථානය ගැන විවිධ මත දක්නට ඇත.
දළදා මැදුර ඉදිරිපිට නාථ දේවාල භූමියේ ඇති ස්තූපය තුළ හෝ ඒ සමීපයේ ඇති අනෙක් ස්තූපය තුළ හෝ දළදා මැදුර තුළ ඇති කුඩා ස්තූපය තුළ හෝ මල්වතු මහා විහාරයේ ස්තූපය තුළ හෝ සර්වඥ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් ව ඇතැ’යි සැලකේ.
ඇතැම් ජනප්රවාදවලට හා ඇතැම් ලේඛනවලට අනුව අප ලොව්තුරා බුදුරදුන් දන් වැළඳූ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් ව ඇත්තේ ඓතිහාසික බෙලිගල රජ මහා විහාරයේ ස්තූපය තුළ යි. ප්රමාණයෙන් ඒ තරම් විශාල නොවන මේ ස්තූපය බෙලිගල දෙතිස් ඵලරුහ බෝධීන් වහන්සේ සමීපයේ පිහිටා ඇත.
බටහිර ඉන්දියාවේ මුම්බායි නගරයට උතුරින් පිහිටි සුප්පාරක පටුනේ (සොපාරාහි) තිබී එක් පුරාණ ස්තූපයක් හමු වී ඇත. මේ ස්තූපය ගෝතමීපුත්ර නමැති රජෙකු විසින් කරවා තිබේ. මෙහි කළ කැණීම්වලින් සර්වඥ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ ගේ කැබලි කිහිපයක් ද තවත් බොහෝ අගනා පුරාවස්තු ද හමු වී ඇත.
අතිපූජ්ය හික්කඩුවේ ශශ්රී සුමංගල නාහිමියන් කළ ඉල්ලීමකට අනුව මේ පාත්ර ධාතු කැබලිවලින් කොටසක් ලංකාවට ලැබුණි. එසේ ලැබුණු සර්වඥ භික්ෂා පාත්ර ධාතු කොටස 1882 ඔක්තෝබර් මස 26 වැනි දින කොළඹ මාලිගාකන්ද විද්යෝදය පිරිවෙණේ දී මහජනයාට ප්රදර්ශනය කර ඇත. මේ වන විට එම පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ හික්කඩුවේ ශ්රී සුමංගල නාහිමියන් වැඩ සිටි දෙමහල් මැදුරේ උඩ ඇති පාත්ර ධාතු මන්දිරයේ ආරක්ෂිත කරඬුවක් තුළ වැඩ සිටිති.
මේ භික්ෂා පාත්ර ධාතු කොටස ප්රමාණයෙන් අඟලකට වඩා විශාල නැත. අළු පැහැයට හුරු දුඹුරු පැහැයකි. පාත්ර ධාතුන් වහන්සේ බොහෝ කලකට පසුව 2007 වසරේ දී මෙන් ම මේ වසරේ දී ද වෙසක් පොහොය වෙනුවෙන් දින කිහිපයක් මහජනයා සඳහා ප්රදර්ශනය කළ අතර අතිවිශාල ජනකායක් ඉතා දුර්ලභ වූ මේ ශුද්ධ වස්තුව සියැසින් දැක බලා ගෙන වන්දනා කිරීමට විද්යොදය පිරිවෙණට පැමිණියහ.
මෙසේ බුදුරදුන් දන් වැළඳූ පාත්ර කිහිපයක් ගැන ධර්ම ග්රන්ථයන්හි සඳහන් ව තිබුණත් ලංකාවාසීන් වන අපට දැනට සියැසින් දැක බලා ගෙන වන්දනා කිරීමට ඇති පාත්ර ධාතූන් වහන්සේ කොළඹ මාලිගාකන්ද විද්යොදය පිරිවෙණේ වැඩ සිටින මේ පාත්ර ධාතූන් වහන්සේය.
ජයාරූපය - ගයාන් චනුක විදානපතිරන මහතා විසින් රචිත ග්‍රන්ථයක් ඇසුරෙන්

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

බුදුරදුන්ගේ අසිරිමත් පුරිසදම්ම සාරථී ගුණයෙන් දමනය වූ කුලමානය

අනුරාධපුර ශ්‍රී ලංකා
භික්ෂු විශ්ව විද්‍යාලයේ 
සිංහල අධ්‍යයන අංශයේ මහාචාර්ය 

අලහේනේගම සුමනරතන හිමි

සමාජ පරතරයක් ඇතිකරන, කුලවංශ පරම්පරාවෙන් අඩු පිරිස පහත් කොට සලකන ඇතැම්හු වර්තමානයේ ද ජීවත් වෙති. එහෙත් උගත්කම, ධනවත්කම ආදිය සලකා සමාජ පරතරය නැතිකරමින් වංශ පරම්පරා බැහැරකරමින් පුද්ගලයාගේ යහපත් කල්කිරියාවට පමණක මුල්තැන දී සලකන සමාජ පිරිස් ද නැත්තේ නොවේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ සැමවිටම කුලයට, ධන බලයට නොසැලකූ සේක. මිනිසාගේ හැකියාව , විනීතකම, යහපත් ගතිගුණ, සටකපටවලින් තොරවීම ඉතා උසස් කොට සැලකූහ. උන්වහන්සේ සැමවිටම සැමදෙනාටම ගරුකරමින් සමානාත්මතාවය අගය කළහ.
පොළොන්නරු යුගයේ රචනා වූ අමාවතුර ගද්‍ය කාව්‍ය තුළින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුරිසදම්ම සාරථී ගුණය ඔස්සේ උන්වහන්සේ බෝසත් කාලයේ සැඬොල් කුලයක මාතංග පණ්ඩිත නම්න් ඉපිද බරණැස් නුවර හතළිස් කෝටියක් ධනය ඇති කුල මානයෙන් ඉදිමී සිටි දිට්ටමංගලිකාවගේ පියාණන් වූ සිටුවරයා ඇතුලු පිරිසක් ද බ්‍රාහ්මණයන් පිරිසක් ද ජාතිමන්ත තවුසා ඇතුලු පිරිසක් ද, දමනය කළ ආකාරය ගුරුළුගෝමී නම් ,පඬිවරයා දක්වා ඇත්තේ සම්‍යක් දෘෂ්ටික සැදැහැතියන්ගේ බුද්ධ ගෞරවය , ආගමික ශ්‍රද්ධාව ඔප්නැංවෙන ආකාරයට ය. දිට්ටමංගලිකාව වනාහි කුලයෙන් උසස් යැයි හඳුන්වාගත් බරණැස් නුවර ධනවත් උසස් සිටුවරයකුගේ රූප සම්පත්තියෙන් අනූන දුටුවන් වශීකරවන එකම දියණියයි. ඇය කුල සම්පත්තියෙන් ද යුක්ත වූවා ය. ඈ වෙත පැමිණෙන පුරුෂයන්ගේ නොයෙක් දොස් දක්වා ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ද කළාය. යහවත පැහැපත රෑපත හො රෑපසම්පත්තියෙන් කුල සම්පත්තියෙන් භෝග සම්පත්තියෙන් සම්පන්න වන බැවින් බොහෝ දෙනා විසින් පතන ලදුව යමෙක් යමෙක් ඇය කැමැති වී ද ඔහු ඔහු දැක ජන්මයෙන් හෝ අත් පා ආදියැ හෝ දොස් දක්වා උහු කෙරෙහි කවුරු වෙසෙති. ඒ කාලයේ අප මහා බෝසතාණන් වහන්සේ පහත් යැයි සැලකූ සැඬොල් කුලයේ මාතංග නමින් උපන් හ. දිනක් සැඬොල් බව ද ප්‍රකට කරවමින් ඇතුලු නුවරට පැමිණිය හ. එවිට දිට්ට මංගලිකාව ගංගාවක් වෙත දියකෙළියට යන අතර තිරරෙද්ද අතරින් මාතංග දුටුවා ය. කුලමානයෙන් මත්වූ දිට්ට මංගලිකාව ඉදිරියෙන් එන සැඬොල් මාතංග බලා පෙර කළ අකුසලයකින් එවන් දර්ශනයක් දුටුබව ප්‍රකාශ කරමින් මුහුණ සේදීමට ජලය ගෙනෙන ලෙස සේවකයන්ට දන්වා ආපසු හැරී මාලිගාවටම ගියා ය. අමාවතුර කතුවරයා කුල භේදයේ තරම අතිශය තීව්‍ර ආකාරය පෙන්වීමට දිට්ට මංගලිකාවගේ වචනයෙන්ම දක්වා තිබේ. ඔහු දුරින් එන්නහු දැක මේ කවරු යි පිළිවිසැ සැඬලක යනු අසා ඇපි කිනම් , අකුසලයක් කළම්හ. හෝ මේ කවර පාපයක්හුගේ විපාකය හෝ මා නස්නා කලෙක් වන්නේ වෙයි පිරිසිදුවන්නට යන්නෙමි සැඬක්හු දිටිමියි සිවුරු වෙවුල්වා ගරහා කෙළ පියා දැස්නට එනකල්හි වහා දිය ගෙනවැ සැඬලක්හු දුටු ඇස දු ,නම් කී මුවය දු දෙවිය මැනැවැයි දෙ වැ රථය නවතාගෙනැ හැම දෑ ගෙට දී යවා ගොස් ජනයට නැංගහ.පිරිවර ජනයෝද මාතංග පණ්ඩිතයා ළගට ගොස් අතින් පයින් තලා මැරුණේ යැයි සිතා කසළ ගොඩට දමා යන්නට ගියහ. පණ්ඩිතයා එවිට දිට්ටමංගලිකාව විවාහ කරගනිමි සිතා එතැනින් නොනැගිට ඇය නොලැබුණොත් එතැනම මිය යමි අනතුරුව මේ සිදුවීම දුටු අනෙක් පිරිවර මිනිස්සු සැඬොල් පණ්ඩිතයා බිම වැතිරී සිටි බව ප්‍රකාශ කළහ. දිට්්ට මංගලිකාවගේ පියා වු සිටුවරයාට දැන් වූහ. චණ්ඩාලයා එතැනම මළොත් සිටුපවුලට අයත් සැම දෙනාම චණ්ඩාල වන බව ප්‍රකාශ කළ සිටුවරයා මසුරමත්, කහවනුවත්, සේවකයන් අත යවා වුවද, මාතංගව යවා ගත නොහැකි විය. මාතංග ද දුවණිය ලද හොත් මිස නොනැගිටිමි යැ බිම වැතිරී සිතා සිටියේ ය. එයින් පසු කහවනු සියයක්, දාහක්, ලක්ෂයක් ගෙවීමට පොරොන්දුවී පවා මාතංග ඉවත් කරවා ගත නොහැකි විය . අන්තිමට බැරිමතැන කුලය ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා මාතංගට දිට්ටමංගලිකාව සරණපාවා දුන්හ. එම අවස්ථාවේ සැඬොලා සමඟ විවාහ වු දිට්ට මංගලිකාව සිවුමැලි තැනැත්තියක වුවද, පිරිස විසින් තළා පෙලා දැමූ මිනිහා රැගෙන යාමට උත්සාහ කළා ය. අන්තිමට දිට්ටමංගලිකාව තම ස්වාමියා වූ මාතංග කරපිට තබාගෙන පිටිනුවර සැඬොල්ගමට ගියා ය. හත්දිනක් මාතංග ඇය සමඟ එකට වාසය කළත්, ඇගේ කන්‍යාභාවය නොසිඳ කෙසේ හෝ ඇයට උපකාර කරමියි සිතා වනයට ගොස් දින හතක් ඇතුළත අෂ්ට සමාපත්ති උපදවාගෙන යළිත් ඇය ඉදිරියේ පෙනී සිටියේ ය. දිට්ටමංගලිකාව මුළු නුවර රජවරුන්ගේ පූජාවට පාත්‍ර කරන්නෙමි සිතා ඇඟිල්ලෙන් නැබ පිරිමැද දරුවෙකු ලබාදීමටද අවස්ථාව සැලසී ය. තමාගේ සැමියා මහා බ්‍රහ්මයා බවත්, මතු දින හතක් අවසානයේ සඳමඬල පලාගෙන මෙලොවට එන බවත්, ප්‍රචාරය කිරීමට කියා ජනයාට පෙනෙන සේ ප්‍රාතිහාර්යයකින් මාතංග පණ්ඩිතයා සඳමඬලතුළට ගියේ ය.
ටික කලකින් දිට්ඨ මංගලිකා මණ්ඩව්‍ය නමින් කුමාරයෙකු ප්‍රසූත කළාය. මිථ්‍යා දෘෂ්ටික බමුණෝ ඔහුට නම් තබා ශිල්ප ශාස්ත්‍ර ඉගැන්වූහ. ඔහු මිසදිටු දහමේ එල්බ ගනිමින් නිතර අසූදහසක් බමුණන්ට හකුරු මිශ්‍ර කිරිබත්ම දන් දුන්හ. දිනක් මාතංග පණ්ඩිතයා නම් තවුසා සිවුරු හැඳි අඹුව හා දරුවා බැලිමට පැමිණි විට අසූදහසක් මිසදිටු බමුණන්ට පුත්‍රයා දන්දෙනු දිටී ය. මිසදිටුවනට දන්දීම සුදුසු නොවන බවත්, සිල්වත් අයට පමණක් දන්දීම සුදුසු බවත් මණ්ඩව්‍ය කුමාරයාට ප්‍රකාශ කළ ද , ඒවා පිළිනොගත්තේය.
මෛත්‍රි කරුණා ඇති අයට දන්දීම සුදුසු බවට ප්‍රකාශ කළත්, ඒවා ද පිළිනොගත්තේ ය. තරහ ගිය මණ්ඩව්‍ය කුමාරයා තවුසාට බැණ වැදී කසළගොඩක සිට ආ ප්‍රේතයෙකු සේ සලකා සේවකයන් ලවා තවුසාව එලවූහ. පිඬුසිඟා වැඩි මාතංග තවුසා එම සිද්ධිය දිට්ට මංගලිකාවට පෙන්වා දෙමියි ඉටා ගත්හ. තවුසාට සිදුවූ අසාධාරණය, නුවර රැකවල්හි සිටි දෙවියන්ට පෙනී කුමාරයාගේත් එතන සිටි පිරිසගේත් ගෙල පිටි අතට හරවා අකරතැබ්බයකටම පත් කළහ. දිට්ටමංගලිකාවට මෙම කරදරයකටම දැනෙන්ට ලැබුණ අතර මෙය මාතංග ස්වාමියාගේ බලයක් විය හැකි බැව් සිතුවාය. අසල දන් වළදමින් සිටි පණ්ඩිතයාට වැඳ සිටි දිට්ඨ මංගලිකාව තම පුතාට සිදුවී ඇති කරදරය ද කියා සිටියා ය. මේ පුවත ගැන කල්පනා කළ තවුසා තමා වැළදූ ඉඳුල් වතුරෙන් පුත්‍රයාගේ හා පිරිසගේ මුව දොවන ලෙස දැන්වී ය. අනතුරුව තවුසා හිමාලයටම ගියේ ය. දිට්ඨමංගලිකාව පුතාගේ සහ අනෙක් පිරිසගේ මුව ඉඳුල් වතුරෙන් සේදුවාය. සැඬොල් කුලයේ ඉඳුල්වලින් බමුණාගේ මුව දෙවුහයි යන පුවත නුවර පුරාම ප්‍රසිද්ධ විය. කරදරයට පත් බමුණෝ බමුණු බවින් මිදී සාමාන්‍ය ජනයා සේ ජීවත් වූහ. ඔවුන්ගේ කුල මානය බිඳී ගියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝසත් කාලයේ ආශ්චර්යයක මහත. මේ බව ඔබත් දැන කුලභේදය නොසැලකීම සඳහා කරුණු වටහාගන්න.

අභිධර්මය තථාගත දේශනාවට පටහැනි ද

කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ ආචාර්ය, 
රාජකීය පණ්ඩිත මහාචාර්ය 
මකුරුප්පේ ධම්මානන්ද හිමි


අභිධර්මය බුද්ධ දේශනාවක් ද නැද්ද, එය තථාගත දේශනාවට එකඟ ද යන ප්‍රශ්නය වර්තමානයේ ඇතැම් ධර්ම විවේචකයන් ඉදිරියේ ඇති ගැටලුවකි. මෙබඳු මතයක් දරණ අය සඳහා මුලින්ම සිහිපත් කළයුතු කරුණ වන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ මනඞකල්පිතව අදහස් ප්‍රකාශ කරන ආකාරයේ කෙනෙකු නොවූ බව ය.
උන්වහන්සේට අතීතය, වර්තමානය හා අනාගතය යන තුන් කාලයම මැනවින් විනිවිද දැකීමේ හැකියාවක් තිබුණි. එබැවින් ම තම ධර්මයේ අනාගත පැවැත්ම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් යම් යම් වැඩ පිළිවෙළවල් යොදා තිබුණු බව උන්වහන්සේගේ සූත්‍ර දේශනා තුළින්ම පැහැදිලි වේ.
තම ශ්‍රාවකයන්ට ඉතා සුහදශීලී ලෙස දෙසතියකට වරක් ඒකරාශී වී ධර්මය හා විනය සජ්ඣායනා කිරීමට නියම කොට තිබීම ඉන් එක් කරුණකි. එසේම ඒ ඒ ධර්ම කොටස් පිළිබඳ විශේෂඥතාවක් දැක්වූ භික්ෂූන් හඳුනාගෙන තත් විෂයය සම්බන්ධයෙන් අග තනතුරු ප්‍රදානය කොට ඒවා සුරක්ෂිත කිරීමේ වගකීමක් ද පවරා තිබීම තවත් කරුණකි.
මෙබඳු විධිමත් තීන්දු තීරණ රාශියක් බුදුරදුන් ධරමාන සමයේ ම ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතුණි. බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් පසු ශාසන භාරධාරී රහත් මහතෙරුන් වහා ඒකරාශී වී ධර්මය හා විනය පවත්වාගෙන යාම සඳහා සැරියුත්, අනුරුද්ධ, ආනන්ද ආදී මහතෙරුන් වහන්සේලාගේ ශිෂ්‍ය පරම්පරාවට පැවරීමක් සිදු කළ බව ද ප්‍රකට ය. එසේම අප දන්නා පරිදිම බුදුරදුන් විසින් දෙසූ ධර්මය පවත්වාගෙන යාමේ කාර්යභාරය කවදත් භික්ෂූන් වහන්සේලා ජීවිත පරිත්‍යාගයෙන් ඉටු කරන ලද්දකි. ධර්මයට විනයට යම් හානියක් සිදුවේ යැයි හැඟුණු සෑම අවස්ථාවක දී ම ශාසන භාරධාරී භික්ෂූහු එකමුතුව වහා රැස්වී ඊට අවශ්‍ය නිසි පිළියම් යෙදූහ.
බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් මාස තුනක දී පළමු සංගායනාවත්, වර්ෂ 100කින් දෙවන සංගායනාවත්, ඉන් වර්ෂ 136කින් තෙවන සංගායනාවත් පැවැත්වූයේ මේ නිසා ය. එපමණක් නොව බැමිණිටියා නියං සාය පැවති කාලයේ දී දිවි පරදුවට තබා ධර්මය වෙනස් නොකොට රැක ගැනීම, දෙවනපෑතිස් රජ සමයෙහි ලංකාවේ මහාවිහාර භූමියේ දී දස දහසක් භික්ෂූන්ගේ සහභාගිත්වයෙන් සිවුවන සංගායනාවත්, වළගම්බා රජ සමයේ දී ධර්මය ලේඛනගත කිරීමෙන් පස්වන සංගායනාවත් බුරුමයේ දී සයවන සංගායනාවත්, පවත්වන ලද්දේ පාරිශුද්ධ ධර්මයේ සුරක්ෂිතභාවය සඳහා ය. අනෙක් අතින් තෙවන සංගීතිය වන විට අභිධර්මය ද ඇතුළත් ත්‍රිපිටකය මැනවින් සකස් කොට පරිසමාප්තියට පත් කරවන ලද්දේ රහතුන් වහන්සේ ලා විසිනි.
මෙම සංගීතිවලට සහභාගී වූ භික්ෂූන්ගේ ඒකමතික නිගමනය වූයේ අපි බුදුරදුන් නොවදාළ දෙයක් ත්‍රිපිටකයට ඇතුළත් නො කරමු, වදාළ දෙය ආරක්ෂා කරමු යන්නයි. මෙබඳු පැහැදිලි හා ස්ථිරසාර කැපවීමකින් ලක්ෂ සංඛ්‍යාත උත්තම පුරුෂයන් විසින් සුරක්ෂිත කරන ලද දහම දූෂිත වී ඇතැයි ඇතැමුන් පවසන්නේ කවර කරුණක් නිසාද යන්න දූරද්ර්ශීව සිතිය යුතු කරුණකි. බුදුන් වහන්සේ විසින් වරින්වර දේශනා කරන ලද ධර්මයේ සම්මුති දේශනා බහුල ය.
එකී සම්මුති දේශනා අතර උන්වහන්සේ විසින් පවත්වන ලද පරමාර්ථ දේශනා ද අන්තර්ගත වේ. සම්මුති දේශනා ගණයට වැටෙන සූත්‍රවල ධර්මය සරලව පැවසීමට අවශ්‍ය ගහ, කොළ, පර්වත, ස්ත්‍රී පුරූෂාදීන් පිළිබඳ කරුණු ද කතාවස්තු ද අන්තර්ගත වේ. එහෙත් අභිධර්මයට අයත් පරමාර්ථ දේශනා එලෙස දෙවියන් නාගයන් බ්‍රහ්මයන් ආදීන් ගැන හෝ වෙනත් කතාන්තර ආදිය හෝ නොමැත.
අනෙක් අතින් අභිධර්ම දේශනාවල භාවිත වන භාෂාව පමණක් නොව වචන පවා වඩාත් සුවිශේෂී ගැඹුරු අරුතක් සහිතව යොදන ලද ඒවා ය. තවත් විධියකින් කිවහොත් කර්තෘකාරක කර්මකාරක වාක්‍ය පවා භාවිත නොකරන නිෂ්පුද්ගල අකර්තෘක භාවසාධන ශෛලියකින් දේශනා කරන ලද ඒවා ය. වෙනත් විධියකින් කිවහොත් අභිධර්ම පිටකයේ යෙදෙන භාෂාවේ දක්නට ලැබෙනුයේ පුද්ගලයෙක් හෝ ඔහු විසින් කරනු ලබන ක්‍රියාවක් ගැන අදහස් නොවන ක්‍රියා මාත්‍රය පමණක් ප්‍රකාශ වන භාවකාරක වාක්‍ය පමණකි.
මේ නිසා අභිධර්මය තේරුම් ගැනීමට ධර්මය මෙන්ම එහි භාවිත භාෂාව ද තර්ක ක්‍රමය ද මැනවින් දත යුතු ය. කුමක් නිසා ද, යත් එය දාර්ශනික විවරණයක් වන හෙයිනි. පරමාර්ථ දේශනා පිළිබඳ අවබෝධයක් නොමැතිව සම්මුති දේශනා විස්තර කිරීමට යාමේ දී ගැටලු පැන නැගේ. මෙම හේතුව නිසා මෙකල මෙන් එකල ද අර්බුද ඇතිවිණ.
එකී අර්බුද පදනම් කොට දෙවන ධර්ම සංගායනාව පැවැත්වීමට සිදුවූ අතර, ඊට විකල්පයක් වශයෙන් තෙවන සංගායනාව වන විට බුද්ධ දේශනා ආශ්‍රයෙන් ම අභිධර්මය පිටකයක් වශයෙන් වෙනම දැක්වීමට රහත් මහතෙරවරුන් විසින් තීරණය කරන ලදී. බුදුරදුන් ධරමාන සමයේ දී ම මෙකී විශේෂිත ධර්ම කොට්ඨාසය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා සැරියුත් ආදී මහරහතුන් විසින් සුවිශේෂී කැප කිරීමක් කරන ලදී. බුද්ධඝෝෂ හිමියන් මේ බව අභිධම්මො නාම සාරිපුත්තත්ථෙරප්පභවො යනුවෙන් ඍජුවම ප්‍රකාශ කොට ඇත.
සුපිරිසුදු ථේරවාදී මතය අභිධර්මය බුද්ධදේශනාවක් ම වන බවයි. කුමක් නිසාද යත්, ධර්මය පිළිබඳ මනා අවබෝධයකින් එය විස්තර කළ හැකිවන්නේ අභිධර්මය දන්නා අයට පමණක් වන හෙයිනි.
මෙම විෂයය දන්නා පුද්ගලයන්ට අභිධර්මය යනු විස්මිත දාර්ශනික විග්‍රහයකි. ථේරවාද මහායාන සම්ප්‍රදාය දෙකම පැතිර ගිය රටවල කුශාග්‍ර බුද්ධිමතුන් මෙහි වැදගත්කම සිය දහස් ගණනක් සිය පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී ඇත.
ශ්‍රී ලංකාවේ වුවද මහා පරාක්‍රමබාහු වැනි නරපතීන්ට මේ පිළිබඳව ගැඹුරු දැනුමක් තිබූ බව ඔහු විසින් ලියන ලද විශුද්ධිමාර්ග සන්නය වැනි කෘතියකින් තේරුම් ගත හැකි ය. එපමණක් නොව අභිධර්මය හදාරන හා දේශනා කරන භික්ෂූන්ට පැරණි ලංකාවේ විශේෂ දීමනා ලබා දුන් බව ශිලා ලේඛනවල පවා සඳහන් වේ. ක්‍රි. ව. 10 සියවස දී සිවුවන මිහිඳු රජතුමා ලංකාව පාලනය කරන අවධියේ දී ඔහු විසින් සූත්‍රාන්ත දේශනා කරන භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට ප්‍රත්‍යය කොටස් හතක් දියයුතු යැයි සඳහන්කර තිබූ අතර අභිධර්මය දේශනා කරන භික්ෂුවකට කොටස් දොළහක් දියයුතු බව නියම කොට තිබුණි.
ධර්මය තේරුම් ගැනීමට මෙහි ඇති අදාළත්වය හේතුවෙන් මෙබඳු මහත් පරිශ්‍රමයකින් සුරක්ෂිත කරන ලද ඉතිහාසයක් අභිධර්මය සතුව ඇත. බෞද්ධ මූලාශ්‍රයවල සඳහන් වන පරිදි බුදුරදුන් මුලින්ම අභිධර්මය දේශනා කරන ලද්දේ මාතෘ දිව්‍ය රාජයාට ය. එය මිනිස් ලොව දී මාතෘකා වශයෙන් දේශනා කරන ලද්දකි. එය විස්තර කරන ලද්දේ මහරහත් ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා විසිනි. ධම්මසංගණී හෝ විභංගප්‍රකරණය වැනි අභිධර්ම කෘතියක් ගෙන විමසූ විට අභිධර්මයේ සැකැස්ම දැකගත හැකි ය.
එම කෘතිවල ධර්මය විවරණය කෙරෙනුයේ පියවර තුනක් යටතේ ය. ඉන් පළමුවැන්න සූත්‍රය ගෙනහැර දැක්වීමයි. ඒ අනුව මුලින්ම පෙන්වා දෙන්නේ අදාළ කරුණ සම්බන්ධයෙන් තථාගත දේශනාවයි. නිදසුනක් ලෙස පඤ්චස්කන්ධය පිළිබඳව සාකච්ඡා කෙරේ නම් මුලින්ම දක්වන්නේ තථාගතයන් වහන්සේ විසින් දේශනා කළ ආකාරය සූත්‍ර ආශ්‍රයෙන් ගෙනහැර දැක්වීමයි. දෙවැනියට අභිධම්ම භාජනීය නය යටතේ අභිධර්ම විග්‍රහය ඉදිරිපත් කෙරේ. තුන් වැන්න පඤ්හපුච්ඡක නය නමින් දක්වා ප්‍රශ්නෝත්තර ක්‍රමය දක්වයි. මේ අනුව අභිධර්මයේ බුද්ධ භාෂිතත්වයට යමෙක් විරුද්ධ වේ නම්, ඔහු විසින් එහි මුලින්ම දැක්වෙන සුත්තන්ත භාජනීය නය යටතේ දැක්වෙන බුද්ධ දේශනාවට ද විරුද්ධ, එම බුද්ධ දේශනාව නො පිළිගන්නෙක් වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ භික්ෂු අධ්‍යාපනයේ අභිධර්මය ඉගෙනීම කෙරෙහි මහත් සැලකිල්ලක් තිබුණු බව අපි දනිමු. මෙම විෂය මැනවින් හදාළ භික්ෂූහු එකී ඉගැන්වීම් බුරුමය වැනි රටවලට ගොස් වැඩිදුරටත් ප්‍රගුණ කළහ. අපවත් වී වදාළ රේරුකානේ චන්දවිමල නාහිමිපාණන් වහන්සේ සහ නාඋයනේ අරියධම්ම හිමිපාණන් වහන්සේ වැනි යතිවරු මෙයට නිදසුන් ය. යෝගාවචරයන් වශයෙන් උන්වහන්සේලා භාවනා කිරීමට එහි ඇති අදාළත්වය වෙසෙසින් හඳුනා ගත්හ.
එසේම ධර්ම විවරණයෙහිලා ද එහි අදාළත්වය ශ්‍රී ලාංකික උගතුන් විසින් ලෝකයට පෙන්වා දී ඇත. එහෙත් අභිධර්මය මෙලෙස ගැඹුරින් හැදෑරීම මෑත අතීතයේ දී ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ක්‍රමයෙන් ගිලිහී යාමේ ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් වර්තමානශ්‍රී ලංකාවේ අභිධර්ම උගතුන්ගේ අඩුව අතැඟිලි පමණට සීමාවිය.
එහි භයානකම ම ප්‍රතිඵලය වූයේ කිසිදු ධර්මයක් නොදත් ඔල්මාදකාරයන් පවා මෙය තථාගත දේශනාවට පටහැනි මෙන්ම වනසා දැමිය යුතු ඉගැන්වීම් සමුදායක් ලෙස හුවා දැක්වීමට පෙළඹීමයි. සාමාන්‍ය දැනුමක් සහිත බෞද්ධයන් පවා නොමඟට හැරවීමට තරම් එය ප්‍රබල සංසිද්ධියක් වේ. මෙබඳු පසුබිමක් යටතේ ථේරවාද සම්ප්‍රදාය විසින් උත්තම ධර්මය, ගැඹුරු ධර්මය, විශිෂ්ට ධර්මය යනාදී නම්වලින් හැඳුන්වන ලද අභිධර්මයෙන් තොරව බුදුදහමේ ප්‍රධාන ඉගැන්වීමක් වන පටිච්ච සමුප්පාදය හා සබැඳී (සූවිසි) හේතු ප්‍රත්‍යය ආදී ධර්ම හැදෑරීම සාකල්‍යයෙන්ම අසම්පූර්ණ වේ.

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

අර්ථවත් කරගත යුතු මිනිසත් බව

පොල්ගහවෙල මහමෙව්නා භාවනා අසපුවේ
නිර්මාතෘ සහ අනුශාසක
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි

ජීවිතයට සැබෑවට ම යහපත ඇති කරදෙන සාරවත් දේ, අර්ථවත් දේ තෝරා බේරා ගැනීමේ හැකියාව, දක්ෂතාවය මෙලොව බොහෝ දෙනකුට නැතිතරම්. එනිසාම ලොව බොහෝ දෙනෙක් මිථ්‍යා සංකල්පනාවේ යෙදෙනවා. සිත ඇදී යන නොයෙක් කාම අරමුණු ගැන සිතනවා. සිතෙහි ඇතිවන තරහව තව තවත් පෝෂණය කරනවා. අනුන්ගේ දෙයට ආශා කරනවා. අනුන්ට හිංසා පීඩා කරන ආකාරය ගැන සිතමින් ජීවිතාර්ථයෙන් ඈතට යන බව පෙනෙන්නට තිබෙනවා. මේ මිථ්‍යා සංකල්පනාවේ එල්බ සිටින තාක් ජීවිතයට යහපත උපදවන හරවත් දේ කරා ඔවුන්ට යාමට පුළුවන්කමක් නැහැ.
පෙර සසරේ කළ මහා පිනක විපාකයක් නිසයි ඉතාමත් සුළු කලකට අප මේ මිනිස් ලොවට පැමිණ තිබෙන්නේ. ඉතාම දුර්ලභව ලද මිනිස් දිවිය අර්ථවත් යැයි සිතමින් අප කොතරම් දේ සිදු කරනවාද?

ඔබ මොහොතක් සිතුවාද? අපට පෙර මේ මනුලොව සිටි බොහෝ දෙනා භෞතික දේ වෙනුවෙන් අද අප ගන්නා වෙහෙස ම කැපවී ම ම සිදුකළා. අවසානයේ ඔවුන් උගත්කම්, තානාන්තර, නම්බුනාම ගේදොර, ඉඩකඩම් ආදී සියල්ල තබා හිස් අතින් ම මිය පරලොව ගියා. දිවා රෑ වෙහෙස වී ඉපයූ කිසිවකින් පරලොවට යහපතක් වූයේ නැහැ. ඉතින් වත්මන් ලෝකයේ සිටින අපමණ වෙහෙසෙන අපගේ අනාගතයත් මෙයම නොවේද? අප මේ සොයන දේහි සැබෑ හරය කුමක්ද? මෙලොව, පරලොව දෙකම සැපවත් කරන මේ උතුම් මනුෂ්‍ය ජීවිතයේදී ලැබිය හැකි සැබෑම හරය, වටිනාකම පිළිබඳව මෙයට වඩා දැනුවත් විය යුතුව ඇත. ජීවිතයට උදාකරගත හැකි උත්තම හරය, අරටුව, සාරය සාක්ෂාත් කොට දේශනා කළ අපගේ අසහාය ශාස්තෘන් වහන්සේ වූ ගෞතම සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ ධර්මයට වඩා දෙයක් මෙලොව හෝ, පරලොව දී මුණ ගැසෙන්නේ නැහැ. ඒ ගැන “අග්ගඥ්ඥ” සූත්‍රයේ මේ ආකාරයට සඳහන් වෙනවා. “ධම්මෝ හි වාසෙට්ඨා, සෙට්ඨෝ ජනේතස්මිං දිට්ඨේ චේව ධම්මේ, අභිසම්පරායේ ච” වාසෙට්ඨයෙනි, මෙලොවෙහිත් පරලොවෙහිත් ජනයා අතර ධර්මය ම ශ්‍රේෂ්ඨ වෙයි.
එනිසා තථාගත ශ්‍රී සද්ධර්මය තුළින් ජීවිතයකට උදා කරගත හැකි උතුම් ම අර්ථය නම් අමා මහ නිවනයි. ඒ වනාහි පරම සැපයයි. ඒ කරා යන වැඩපිළිවෙල ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. එය තථාගත ශ්‍රී සද්ධර්මයෙහි දී “සෝත” යන නමින්ද හඳුන්වනවා. “සෝත” යන්නෙහි අර්ථය සැඩපහර යන්නයි. සැඩපහරකට හසු වූ කෙනෙක් මුහුද කරාම ගසාගෙන යෑම එහි ස්වභාවයයි. ඒ අනුව ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට පැමිණි කෙනක් අමා මහ නිවන නම් වූ සාරය කරාම ඇදීියන බැවින්, ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය නම් අමා මහා නිවනින් කෙළවර වන සැඩ පහර යන අර්ථයෙන් “සෝත” ලෙස හඳුන්වනවා. බුද්ධ ශාසනය තුළ දී යමෙකුට මේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය කරා පැමිණිය හැකිනම් ඔහු සැඩපහරට පැමිණි කෙනා යන අර්ථයෙන් සෝතාපන්න පුද්ගලයා හඳුන්වනවා.
මේ ජීවිතයේ සාරය කරා යාමට යමෙක් අපේක්ෂා කරත් නම්, ඔහු කළ යුත්තේ ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයට පැමිණීමයි. එනම් සෝතාපන්න වීමයි. සෝතාපන්න වූ නුවණැති ආර්ය ශ්‍රාවකයා සදහටම සතර අපායෙන් මිදුණ කෙනෙක්. නියත වශයෙන්ම භව සතක් ඇතුළත අමා නිවන පසක් කර ගන්නෙක්. ඒ අමා නිවන පිහිට කොට ඇති සෝතාපන්න ශ්‍රාවකයා තුළ ඒකාන්ත වශයෙන්ම ධර්මයන් සතරක් පිහිටයි.ඒවානම්,
1. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ ගැන ගුණ වශයෙන් හැඳින නිසැක බවට පත්ව, නොසෙල්වන ප්‍රසාදයකින් යුක්ත වේ.
2. බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද ඒ උතුම් ශී‍්‍ර සද්ධර්මය ගැන ගුණ වශයෙන් හැඳින නිසැක බවට පත්ව නො සෙල්වෙන පැහැදීමකින් යුක්ත වේ.
3. බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ ශ්‍රාවක වූ උතුම් රහතන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මාර්ගඵලලාභී ආර්ය මහා සංඝරත්නය ගැන ගුණ වශයෙන් හැඳින නිසැක බවට පත්ව නොසෙල්වෙන පැහැදීමකින් යුක්ත වේ.
4. නොකැඩුණු, සිදුරු නොමැති, පැල්ලම් නැති, තෘෂ්ණාවට දාස නොවූ, නැණවතුන් විසින් පසසන, බාහිර දෘෂ්ඨි ආදියට ගැති නොවූ සමාධිය පිණිස පවතින ආර්යකාන්ත සීලයකින් යුක්ත වේ.
මේ උතුම් සතර ධර්මයන්ගේ වටිනාකම ගැන අප ගෘස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.
පින්වත් මහණෙනි, යම් කෙනෙක් සතර මහා දිවයිනට ම අධිපති බවක් ඇද්ද, මේ උතුම් සතර ධර්මයන්ගේ ලැබීමක් ඇද්ද, සතර මහා දිවයින් ම අධිපති බව ලැබීම, සතර ධර්මයන් ලැබීම හා සසඳා බලද්දී සෙළොස් කලාවෙන් එක් කලාවක් එනම් දාසයෙන් පංගුවක් තරම්වත් එය නො වටින්නේය. (රාජ සූත්‍රය - සංයුක්ත නිකාය)
දිනක් බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයාගෙන් මෙසේ අසා වදාළා. “පින්වත් මහණෙනි, පුරුෂයෙක් මහා සාගරයෙන් ජල බිංදු දෙක තුනක් උඩට ගත්තා කියා හිතමු. ඉතින්, ඔබ මේ ගැන කුමක්ද සිතන්නේ? වඩාත් වැඩි මොනවාද? සාගර දියෙන් උඩට ගත් ජල බිංදු දෙක තුනද? මහ සයුරේ දිය කඳද?” ඒ වෙලාවේ දී භික්ෂූන් වහන්සේ කියා සිටිනවා “ස්වාමීනි, මහ සයුරේ දියමයි වැඩි. උඩට ගත් ජල බිංදු දෙක තුන නම් ඉතාමත්ම ස්වල්පයයි. මහ සයුරේ දිය කඳ සමඟ උඩට ගත් ජල බිංදු දෙක තුන සසඳා බැලීමේදී සියවන කලාවටත් සසඳන්න බැහැ. දහස්වන කලාවටත් සසඳන්න බැහැ. ලක්ෂයේ කලාවටත් සසඳන්න බැහැ”.
එවෙලෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වදාළා පින්වත් මහණෙනි, ධර්මාවබෝධය ඔය ආකාරයෙන් අතිවිශාල යහපතක් සලසා දෙනවා. ධම්මචක්ඛු ප්‍රතිලාභය අතිවිශාල යහපතක් සලසා දෙනවා, ඔය ආකාරයට චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධ කළ (සෝතාපන්න වූ) සම්මා දිට්ඨියෙන් යුතු ආර්ය ශ්‍රාවක පුද්ගලයා විසින් යම් දුකක් ක්ෂය කළා නම්, යම් දුකක් අවසන් කළා නම් ඒ අවසන් කළ දුක ඉතාමත්ම වැඩියි. ඔහුට විඳින්නට ඉතිරි වී ඇති දුක නම් ඉතාමත්ම ස්වල්පයකි. ගෙවී ගිය අවසන් කළ ඒ පළමු දුක හා ආත්ම භාව හතක් උපරිම කොට උපත ලැබීම සසඳා බැලීමේදී සියවන කලාවටත් සසඳන්න බැහැ. දහස්වන කලාවටත් සසඳන්න බැහැ, ලක්ෂයේ කලාවටත් සසඳන්න බැහැ. (සමුද්ද සූත්‍රය - සංයුක්ත නිකාය 2)
එසේ නම් ඔබට පෙනෙනවා ඇති සෝතාපන්න වීම තුළින් ජීවිතයට කොයිතරම් නම් අර්ථයක් ලැබෙනවාද කියලා.
පථව්‍යා ඒකරජ්ජේන - සග්ගස්ස ගමනේන වා
සබ්බලෝකාධිපච්චේන -සෝතාපත්තිඵලං වරං

(මුළු පෘථිවියම ජයගෙන, චක්‍රවර්ති රජ කෙනෙක් වෙනවාටත් වඩා, දෙව්ලොව උපදිනවාටත් වඩා සකල ලෝකයටම අධිපති වෙනවාටත් වඩා සෝවාන් ඵලයට පත්වීමම උතුම්) (ධම්මපදය - ලෝක වර්ගය)
මෙබඳු වටිනාකමක් අප මේ ලෝකයේ මහත් සේ වෙහෙස වී සොයන අන් කිසිවෙකින්වත් නොලැබෙයි. එනිසා බුද්ධිමත් වීර්යවන්ත කෙනෙක් මහත් කැපවී අත්පත් කර ගත යුතු දේ නම් ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය සම්පූර්ණ කිරීමයි. ඒ තුළින් ලැබෙන රැකවරණය මෙතැකයි වචනයෙන් කිව නොහැකි තරම්.
ඒ නිසා දුර්ලභ පුණ්‍ය විපාකයකින් ලද මනුෂ්‍ය ජීවිතයෙන් සැබෑම අර්ථය, හරය, රැකවරණය උදා කරගන්නට අප සැම අදිටන් කර ගත යුතු වෙයි.

සිත රැක ගැනීම මැනවි


බිබිල යල්කුඹුර මො / ශ්‍රී විද්‍යානන්ද පිරිවෙණේ 
පරිවෙණාධිපති, රාජකීය පණ්‌ඩිත 
පදියතලාවේ ඤාණවිමල හිමි 

සුදුද්දසං සුනිපුනං
යත්ථ කාමනිපාතිනං
චිත්තං රක්‌ෙඛ්ථ මේධාවි
චිත්තං ගුත්තං සුඛාවහං

''රැකීමට අපහසු නිතර විවිධ අරමුණුවල වැටෙන සිතක්‌ යම් පණ්‌ඩිතයෙකු විසින් රකිනු ලබන්නේ ද ඔහු සැපයට පැමිණේ.''

සිතෙහි ස්‌වභාවය පෙන්වා දෙමින් එය ආරක්‌ෂා කිරීමේ, රැකගැනීමේ ඇති වැදගත්කම උලුප්වා දක්‌වන ගාථාවකි ඉහතින් දැක්‌වෙන්නේ. සම්බුදු හිමියන් සැවැත්නුවර වැඩ වාසය කරන කාලයේ දී එක්‌ අවස්‌ථාවක්‌ මුල් කරගෙන මෙම ගාථා ධර්මය දේශනා කොට වඳාළ සේක. 

සැවැත්නුවර සම්බුදු හිමියන් දිවිගෙවන කල්හි එක්‌තරා කුමාරයෙක්‌ තෙරුවන් කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව උපදවා ගෙන දැහැමි දිවියක්‌ ගත කරයි. සිල්වත් භික්‌ෂුන් ද ආශ්‍රය කරයි. සසර පිළිබඳ කලකිරුණු ඔහු සංසාර ගමන කෙළවර කරගැනීම සඳහා සුදුසු මාර්ගය පෙන්වා දෙන ලෙස එක්‌තරා සිල්වත් භික්‌ෂුන් වහන්සේ නමකගෙන් අයෑද සිටියේය. උන්වහන්සේ ලෝකෝත්තර විමුක්‌තිය සඳහා හේතුවන කරුණු රැසක්‌ දේශනා කළ අතර ඒවා හිස්‌ මුදුනින් පිළිගත් ඔහු නිරන්තරයෙන් භික්‌ෂු සංඝයාට දන්පිළිගැන්වීම්, සිල් රැකීමේ ආදිය කරමින් මනාව පින්දහම් කරගත්තේය. මෙකී දේවල් සිදුකළත් සංසාර ගමනින් එතෙර වීම සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන බව දැනගත් ඔහු මේ බව තම කුළුපග භික්‌ෂුන් වහන්සේලා හමුවේ ප්‍රකාශ කර සිටියේය. උන්වහන්සේ 'ඔහුට පැවිදි වන ලෙස්‌ කියා සිටිසේක. එම තරුණයා ද උන්වහන්සේගේ වදන් කනට වැකීමක්‌ සමග ඉමහත් සන්තෝෂයට පත් විය. 

ඔහු පැවිදි වීමේ දී ආචාර්ය උපාධ්‍යායන් වහන්සේලා වූයේ ධර්මධර සහ විනය ධර හිමිවරුන් දෙදෙනෙකි. උන්වහන්සේලා නවක පැවිද්ද ලද මෙම තරුණ භික්‌ෂුන් වහන්සේට ධර්මවිනය ඉගැන්වු අතර සංසාර ගමන කෙළවර කර ගැනීමේ මාර්ගය පෙන්වා දීමට වෙහෙස වූයේ නැත. තමා මෙතෙක්‌ සෙවූ සත්‍ය මාර්ගය, නිවන් මාර්ගය සඳහා වූ මාවත දොරගුළු වැටී ඇති බව අවබෝධ කරගත් උන්වහන්සේ එම ස්‌ථානයෙන් මිදී ගිහිව සිල් රකිමින් දානාදී පින්කම් කරමින් දිවි ගෙවමීයි සිතා ගෙන විහාරයෙන් ඉවත්ව යන කල්හි මේ පිළිබඳ දැනගත් ඇදුරෝ ඔහු ඇතුළු පැවිදි දිවිය පිළිබඳ කළකිරුණු අනෙකුත් භික්‌ෂුන් වහන්සේලා ද බුදුන් හමුවට පැමිණ වූහ. මෙම අවස්‌ථාව මුල් කරගනිමින් මෙම ගාථාව දේශනා කරන්නට යෙදිණි. 

මෙම ගාථාවෙන් පැනෙන ධර්ම කරුණු පිළිබඳ ඊළඟට අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් වේ. සම්බුදු හිමියන් සිතෙහි පවතින ළාමක බව, ක්‌ෂණයකින් වෙනස්‌වන සුලු බව කදිමට පෙන්වා ෙදුන් අවස්‌ථාවක්‌ බව මෙහි දී මෙම සිදුවීම හා බැඳුණු කථා ප්‍රවෘත්තිය දක්‌වා ලිය හැකිය. මෙහි දී එන සුදුද්දසං යන පදය පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමේදී එයින් කියෑවෙන්නේ ඇස්‌ දෙකෙන් දැකිය නොහැකි සිත පිළිබඳවයි. සිත යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ ඇසට දැකගත නොහැකි ඇසට ගෝචර නොවන වස්‌තුවකි. එය රූ සටහන් ආදි වශයෙන් හැඳින්විය හැකි දෙයක්‌ නොවේ. මේ නිසා කිසි ලෙසකින් දැකිය නොහැකි වන බැවින් සුදුද්දසං යනුවෙන් දහමේ හැඳින්වේ. ඊළඟට සුනිපුණං යන ගාථා පදය ගෙන බැලීම වැදගත් වේ. සුනිපුනං කියන්නේ ඉතා සියුම් බවයි. සිත හා සමාන වෙනයම් වූ සියුම් දෙයක්‌ මේ ලෝකධාතුවේ වෙනත් නැත්තේමය. සිත හටගැනෙන ආකාරය, එය පවත්නා පිළිවෙළ, අරමුණු ගන්නා ආකාරය, කැමති අරමුණු වෙත වහා එළඹෙන ස්‌වභාවය ආදි ලක්‌ෂණ හඳුනාගත හැකි වන්නේ සිත පිළිබඳ දීර්ඝ අධ්‍යයනයක්‌ කිරීම මගින්මය. මෙම සිත නිරන්තරයෙන් කැමති කැමති අරමුණු කරා යොමුවන බව ඉහතින් පෙන්වා දුනි. කාමලෝකයේ ජීවත්වන අප නිරන්තර වැටෙනුයේ කාමයන් හා සමීප වන රූපාදී අරමුණු කෙරෙහිය. එය පෘථග්ජන සිතක සාමාන්‍ය ස්‌වභාවයයි. ඉතින් මේ ආකාරයට හිතකර හා අහිතකර යන දෙපක්‌ෂය කෙරෙහි කිසිදු විරුද්ධත්වයක්‌ නැතිව ලොල් වූ සිතින් යුතුව විවිධ අරමුණු ගනී නම් එය පුද්ගලයාගේ අහිත, අවැඩ පිණිසම පවතී. සිතෙහි කුමනාකාර අරමුණු ඇති වූවත් එම අරමුණු ක්‍රියාවට නැංවීමේ දී ලෝකයාගෙන් විවිධ දෝෂාරෝපණ අසන්ට ලැබේ නම් එය බුද්ධිගෝචර සෙවීමක්‌ නොවේ. එබැවින් රූපාදී අරමුණු ගැනීමේ දී ඒ පිළිබඳ සිය දහස්‌වරක්‌ සිතා බැලීම නුවණැත්තා විසින් කළ යුතු කරුණක්‌මය. 

තෙවැනි පාඨයෙන් කියෑවෙන්නේ එවැනි රැකීමට අපහසු සිතච රැකගන්නේ මොනවගේ පුද්ගලයාද යන කරුණයි. සැබැවින්ම මේ ලෝ තලයේ උපත ලැබූ සියලු දෙනාට සිත මනාව රැක ගැනීමට හැකියාවක්‌ නැත. ඊට නිසි පුහුණුවක්‌ තිබිය යුතුය. එසේම නුවණක්‌ තිබිය යුතුය. මෙහි මේධාවි යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ මෙකී පුහුණුව ලැබූ, සිත රැකගැනීමට සමර්ථ තැනැත්තාය. ඔහු සිත මනාව රැකගන්නා සේම එම රැකගැනීමේ හේතුවෙන් වහා සැපය කරා ළඟා වේ. 

මේ ගාථාවෙන් අප කෙරෙහි ලබා දෙන ධර්ම අවවාදය අතිශයින්ම වැදගත්ය. සිතක්‌ රැකීම අපහසු බව පෙන්වා දෙන අතර එය රැකීමෙන් ලැබෙන ප්‍රතිලාභ පිළිබඳව ද හැඳින්වීමක්‌ සපයා තිබේ. අපි යම් යම් වූ දේ සිදු කිරීමේ දී එයින් ලැබෙන ප්‍රතිවිපාක ගැන ද සිතන්නෙමු. බොහෝ දෙනා ජීවත්වීමේ දී තමා අනෙකාට සිදු කරන උපකාර හෝ වෙනයම් දෙයක්‌ ආපසු ලබාගැනීමේ අරමුණින් කරනා බව සැබවි. එවැනි සිතක්‌ නොමැතිව වගකීමක්‌, මනුෂ්‍ය ගුණධර්මයක්‌ සේ සිතා කටයුතු කරන සත්පුරුෂයන් ද මේ සමාජයේ දුලබ නොවේ. කෙසේ නමුදු අපි යමක්‌ සිදු කරන්නේ ආපසු යමක්‌ අපේක්‌ෂා සහිතවය. ඉතින් සිත රැක ගැනීම නිසා අපට ලැබෙන්නේ මොනවගේ විපාකයක්‌ ද කියන එකත් දැන ගැනීම වැදගත් නොවන්නේ මන්ද?

සිත කියන්නේ පුදුම සහගත දෙයක්‌ බව ඉහතින් පෙන්වා දුන්නා. ඉතින් ඒ පුදුම සහගත දෙයින් කළ නොහැක්‌කක්‌ නැති තරම්. හොඳ දේවල් වගේම සමාජයේ දෝෂාරෝපණය එල්ල වන තමාගේ දිවිය පරිහානියට ඇද දමන ඕනෑම දෙයක්‌ කිරීමේ හැකියාව පවතින්නක්‌. අපි බෞද්ධයන් හැටියට පුරුදු පුහුණු කර ඇත්තේ තමාට හොඳක්‌ කරගෙන අන්‍යයාට ද හොඳක්‌ කර දීමටයි. බෞද්ධයා යනු අනෙකාට වඩා මේරූ දැනුමකින් හා මනා දැක්‌මක්‌ ඇති තැනැත්තා යෑයි සඳහන් කිරීම වරදක්‌ නොවේ. එබැවින් සැබෑ බෞද්ධයා නිරන්තරයෙන් කැපවෙන්නේ කෙසේ හෝ තමාගේ මෙලොව පරලොව සහ ලෝකෝත්තර විමුක්‌තිය සඳහා අවශ්‍ය කෙරෙන කටයුතු සම්පාදනය කර ගැනීම කෙරෙහිය. අපි යමක්‌ කර එයින් යම් විපාකයක්‌ අපේක්‌ෂා කරන්නේ නම් හැකි සැම විටෙකම හොඳ දෙයක්‌ කිරීමට අදිටන් කර ගත යුතු වෙමු. මන්ද ඉන් එහා ගිය යමක්‌ කරන්නේ නම් එයින් ලැබෙන විපාක සිතට සැනසිල්ල ලබා දෙන විපාක නොවන හෙයිනි. 

මේ හේතු නිසා සිතකින් ලබා ගත හැකි වටිනාකම් බොහෝ බව ඔබට අවබෝධ වනු ඇත. තමාට අභිමත අරමුණු කෙරෙහි සිත නොයොදවා යහපත් දෙයෙහිම සිත යෙදවීම කළයුතු වැදගත් ක්‍රියාවයි. අපහසුවෙන් හෝ අමාරුවෙන් හෝ සිත රැක ගැනිමට පෙළඹීම ඔබට හොඳක්‌ සිදුකරගැනීමක්‌ම වන්නේය. අකුසල් යනුවෙන් හඳුන්වන ක්‍රියාකාරකම්වලින් බැහැරව කුසල් යනුවෙන් හඳුන්වන ක්‍රියාකාරකම්වල යෙදීමට වෙහෙස ගත යුතු වෙමු. මේ ලබා ගත් ජීවිතයේ දී සිත මනාකොට සුරක්‌ෂණය කොට ලබාගත හැකි උතුම් වූ නිවන් සුවය සඳහා මාර්ගය හෙළි පෙහෙළි කර ගනිමු. 

¤☸¤══════¤☸¤☸¤══════¤☸¤

චුල්ලහත්ථි පදෝපම සූත්‍රයේ විද්‍යාත්මක පසුබිම

මල්වතු මහාවිහාරීය කාරක සංඝ සභික 
අනුරාධපුර ශ්‍රි ලංකා භික්ෂු විශ්ව විද්‍යාලයේ 
ප්‍රායෝගික බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශයේ අංශාධිපති 
ජේ්‍යෂ්ඨ කථිකාචාර්ය, දර්ශනපති 
වැලිවිට සෝරත නා හිමි

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පිරිනිවීමෙන් වර්ෂ දෙසිය දහඅටක් ගිය විට තුන්වන ධර්මසංගායනාව මොග්ගලී පුත්තතිස්ස හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් හා අශෝක මහ රජතුමාගේ අනුග්‍රහයෙන් පැවැත්විණි. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් ලංකාව ඇතුළු රටවල් නවයකට බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මය ව්‍යාප්ත විය.
ඒ අනුව බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් වර්ෂ දෙසිය තිස් හයක් ඉක්ම ගිය පොසොන් පුර පසළොස්වක පොහොය දින මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කොට දේවානම් පියතිස්ස රජුගෙන් අඹ ප්‍රශ්නය හා ඥාාති ප්‍රශ්නය පිළිබඳව ප්‍රශ්න කිරීමේදී ලැබුණ පිළිතුරුවලට අනුව රජතුමා ඉතා ඥාානවන්තයෙකු බව අවබෝධ කරගත් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ රජතුමා ඇතුළු ලක්වැසියන්ට ධර්මය දේශනා කිරීමට ස්ථානයක් සූදානම් කරන ලෙස රජුට දන්වා ඇත. රජතුමා මහමෙව්නා උයනට සියලු නගරවාසීන්ට පැමිණීමට නියෝග කර මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේට දැන්වූ පසු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩමවීමෙන් දෙවන දින මහමෙව්නාවට වැඩම කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද මජ්ක්‍ධිම නිකායේ ඕපාන වග්ගයේ සඳහන් චුල්ලහත්ති පදෝපම සූත්‍රයෙන් ධර්මය දේශනා කළ බව සඳහන් වේ.
කුඩා ඇත් උපමාවක් යන නමින් සඳහන් වන සූත්‍ර දේශනාවෙහි ඇතුළත් කරුණු දාර්ශනික වශයෙන් ද, විද්‍යාත්මක වශයෙන්ද වැදගත් වන සූත්‍රයක් බව සැලකිය හැකියි. යම් දෙයක් පිළිබඳ සොයන විට එය අවසන් වන්නේ පර්යේෂණාත්මක හා විද්‍යාත්මක සොයාගැනීමක් ලෙසයි. විද්‍යාඥයෙකු යමක් පිළිබඳ සොයනුයේ විද්‍යානුකූලවයි. එසේ සොයාගන්නා දේ නිරවද්‍ය හා නිරවුල් කාරණා වශයෙන් සමාජගත කරනු ලබයි. ඒ අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇත් උපමාව පිළිබඳව සඳහන් කරමින් යමක් සොයාගැනීමේදී ද, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ, ධර්ම රත්නය පිළිබඳ, සංඝ රත්නය පිළිබඳ යනු කවරෙක්ද? යන ක්‍රමවේදය අනුගමනය කිරීම කළ යුත්තේ කෙසේද? යන්න චුල්ල හත්තිපදෝපම සූත්‍රයෙන් වටහා දී ඇත. ඒ අනුව අප යමක් පිළිබඳව සාමාන්‍ය වශයෙන් යම් දෙයක් දැනගෙන කිසිදු නිගමනයකට එළඹීමට නොහැකි බවත්, සත්‍ය සත්‍ය වශයෙන් දැකීමත් , බුදු දහමෙහි සඳහන් ඉගැන්වීමක් ලෙස සඳහන් කළ හැකියි. චුල්ලහත්ති පදෝපම සූත්‍රයට අනුවද, එම ප්‍රකාශය ඒ ආකාරයෙන්ම සිදු විය යුතු කාරණයක් බව වඩාත් තහවුරු වන බවට නිගමනය කළ හැකියි.

චුල්ලහත්ති පදෝපම සූත්‍රයට අනුව ජානුස්සෝනි බමුණා සියලු ආභරණයන්ගෙන් සැරසී සුදු ඇතුන් යෙදූ අශ්ව රියක නැඟී පිලෝතික පරිබ්‍රාජකයා දැකීමෙන් අනතුරු ඔහුගෙන් කරුණු විමසා ඇත. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි සිට පැමිණෙන බව සඳහන් කළ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ කවරාකාරයේ පුද්ගලයෙකුදැයි ජානුස්සෝනි බමුණා ප්‍රශ්න කර ඇත. ඒ අනුව පිළිතුරු දුන් පිලෝතික බ්‍රාහ්මණයා බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් උන්වහන්සේ දුටු පමණින් විශේෂයෙන්ම තමන්ට පැහැදීමක් ඇතිවූ බවට සඳහන් කර ඇත. යම් සේ ඇතුන් වසන වනයෙහි දක්ෂ පුරුෂයෙකු දිගින් දිග්වූ පළලින් පළල්වූ ඇතෙකුගේ පා සලකුණක් දුටු පමණින් එය විශාල ඇතෙකුගේ පා සටහනක් බවට නිශ්්චයකට පැමිණෙන්නේ යම් ආකාරයකටද , භවත් ගෞතමයන්ගේ ඥාාන පද හතරක් දැක ඒ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයි.උන්වහන්සේගේ ධර්මය ස්වාක්‍යාතයි. උන්වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයා සුපටිපන්නයි යනුවෙන් නිශ්චයකට පැමිණි බවට ඔහු සඳහන් කර ඇත. එම ඥාන පද හතර ලෙස සඳහන් වන ආකාරයට බුදුරජාණන් වහන්සේ සමීපයට පැමිණි ක්ෂති‍්‍රයෙකු අසන ප්‍රශ්නයට අනුව උන්වහන්සේ පිළිතුªරක් ලබාදුන හොත් අප නැවත මේ ආකාරයෙන් ප්‍රශ්න අසන බවට කතිකාකර ගනු ලැබුවත්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ක්ෂත්‍රියන් සමීපයට වැඩම කර දැහැමි කතාවෙන් කතා කර කරුණු පැහැදිලි කිරීමෙන් අනතුරුව සතුටූ වූ සියලු දෙනා සම්බුද්ධ ශාසනයෙහි පැවිදි වූ බව සඳහන් වෙයි. මේ ආකාරයට බ්‍රාහ්මණ, ගෘහපති, ශ්‍රමණ ආදී සියලු පිරිස බුදුරජාණන් වහන්සේ ළඟ පැවිදිවූ බව සඳහන් වෙයි. මේ ඥාාන පද හතර අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදීම ඇති වූ බවට සඳහන් කර ඇත. ඒ අනුව ජානුස්සෝනි බමුණා වහාම රථයෙන් බැස බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටිනවා යැයි හැඟුන දිශාවට හැරී වැඳ නමස්කාර කර ඇත. අවසානයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ බැහැදැක කතා කිරීමට ජානුස්සෝනි බමුණා කැමැත්ත ප්‍රකාශ කර ඇත.
බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවූ ජානුස්සෝනි බමුණාට බුදුරජාණන් වහන්සේ හස්ති උපමාවෙන් හා ශ්‍රාවක උපමාවෙන් ධර්මය දේශනා කර ඇත. එම දේශනාවේ සඳහන් ආකාරයට වනයේ විශාල පා සලකුණක් දුටු පමණින් ඒ විශාල හස්තියෙකුගේ පා සලකුණක් යැයි නිශ්චය කිරීම සුදුසු නොවන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කරමින් ප්‍රථමයෙන්ම වදාරා ඇත. එවැනි පා සලකුණ සහිත මිටි කුඩා හස්ති විශේෂයක් වනයේ සිටින නිසා එම පා සලකුණ කුඩා ඇතෙකුගේද විය හැකියි. පා සලකුණ නිශ්චය කොට දිගටම ඉදිරියට යන විට උස් ගස්වල පිට ඇතුල්ලූ සලකුණුත් , එම පා සලකුණත් හේතු කොටගෙන විශාල ඇතෙකුගේ පා සලකුණක් බව නිශ්චය කිරීම නුසුදුසුයි. එයට හේතුව මිටිවූ දිග්වූ දළ ඇති උච්චාකාලිරිකා හස්ති විශේෂයක් සිටින බැවිණි. එම සලකුණ ඇතැම් විට එම ඇතාගේ විය හැකියි. තවදුරටත් වනයේ ඇවිදින විට පා සලකුණු උස් ගස්වල පිට ඇතිල්ලූ ස්ථාන, උස් ගස්වල දලු කොළ ආහාරයට ගත් ස්ථාන, ආදිය දැක අසල වැතිරී සිටින හස්තිරාජයා දැකීමෙන් ඒ විශාල ඇතෙක් යැයි නිගමනයකට පැමිණෙයි. ඒ ආකාරයට මුල, මැද, අග තුන් අවස්ථාවෙහිදීම සියලු අර්ථ සහිත ධර්ම දේශනා කරන බවත්, එම දේශනා කිරීමෙන් අනතුරුව බුදු සසුන කෙරෙහි පැහැදුන යමෙකු ගිහි ගෙය සම්බාධක සහිතය. රාගාදී කෙලෙස්වලින් යුක්තය බ්‍රහ්මචරියාවේ යෙදීමට සුදුසු ස්ථානයක් බවට සලකමින් ආශාවන් නැතිව වාසය කරමින් ,පස්පව්, දස අකුසල්වලින් තොරව කටයුතු කරමින්, සමඟියෙන්, නිදොස්ව, හිස් වචන ප්‍රකාශ නොකර ,ධර්මයට අනුව, විනයට අනුව, කිසිදු දෙයක් පිළිබඳ ආශාවක් නැතිව, ලද දෙයින් සතුටට පත් වී ,ඇසින් රූප දකිම්න්, ඒ පිළිබඳ නිමිතිද, කනෙන් අසන මිහිරි ශබ්දයන්ට නිමිතිද නොගෙන මේ ආකාරයට පස් ඉඳුරන්ගෙන් ලබන ආශ්වාදයන් නොලැබ කටයුතු කරයි. ගමනක් යන විට සහ එන විට සිහි කල්පනාවෙන් යුක්තවද සවස් කාලයේ පිණ්ඩ පාතයෙන් වැළකී සමවත් සුවයෙන් කාලය ගත කරයි. සියලු සත්ත්වයන් කෙරෙහි දයානුකම්පාවෙන් සිටීයි. සිත දුර්වල කරන පංච නීවරණයන්ගෙන් වැළකී සිටිමින් ප්‍රථම, ද්වීතීය, තෘතීය,චතුර්ථ ධ්‍යානයන්ට සමවැදී සිට එක දිගට සමාධිය වඩමින් ද ,සැප දුක් නැතිව උපේක්ෂාවෙන් වාසය කරමින්ද, පෙර විසූ කඳ පිළිවෙල පිළිබඳ දැනීමක් ඇතිකර ගැනීමෙන්ද, සිත කය වචනය යන දුෂ්චරිතයන්ගෙන් වැළකී ,සුචරිතවත් සංවර පුද්ගලයෙකු බවට පත්වෙයි. එම තත්ත්වයන් ලැබුවත් ,ඔහු කිසි විටෙකත් බුදුරජාණන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධ බව කල්පනා කරන්නෙකු නොවෙයි. උන්වහන්සේගේ ධර්මය මනාව දේශනා කර තිබෙන බවත්, ශ්‍රාවකයන් සුපටිපන්න බවත් නිශ්චයකට නොඑළඹෙයි. එසේ කිරීමෙන් නිගමනයකට එළඹිය නොහැකි බවට බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාරයි. යමෙක් යම් දවසක සියලු ආශ්‍රවයන්ගෙන් මිදී යම් දවසක රහත් වූ පසු ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ සම්මා සම්බුද්ධයි. ආදී වශයෙන් නිගමනයකට එළඹීමට පුළුවන් බව සූත්‍ර දේශනාවෙහි සඳහන් වෙයි. චුල්ලහත්ති පදෝපම සූත්‍ර දේශනාවට අනුව යමක් පිළිබඳ අනුමාන වශයෙන් සැලකීම බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ දහම දැනගැනීමක් නොවන බව සඳහන් කළ හැකියි.
උදාහරණයක් ලෙස විශේෂ ගමනක් යන විට ඈත ඔතන ලද ලණු කැරැල්ලක් දැක එය සර්පයෙකු ලෙස නිගමනය කළද තර්කානූකූලව එය එසේ නොවිය හැකියි. එම ස්ථානයට ළංවී බලන විට එය ලණුු කැරැල්ලක් බවට දැනගත් පසු ඔහුට ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥාානය ලැබෙයි. විද්‍යාත්මකව යමක් සොයාගන්නා පුද්ගලයා යම් පර්යේෂණයක් කරන විට සියලු දේ පිළිබඳ විමර්ෂණයක් ඇති කරගෙන විවිධාකාරයෙන් කරුණු ගවේෂණය කරයි. බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන තුනුුරුවන් පිළිබඳ එක් කාරණාවක් පදනම් කරගෙන සුදුසු යැයි හෝ නුසුදුසු යැයි නිගමන කිරීම අප විසින් නොකළ යුතුයි. දකිනා දේ තුළ ප්‍රත්‍යක්ෂ ඥාානය ලැබෙන තෙක් අපට කිසිවක් නිගමනය කළ නොහැකියි.
විද්‍යාත්මක පර්යේෂණයකින් වුවද, තමන් එක විට සිතන දේ නිවැරැදි යැයි එක විට තීරණය කළ නොහැකි බව බවට චුල්ලහත්ති පදෝපම සූත්‍රයෙන් පෙන්වාදෙයි.